ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

ΓΙΑ ΤΑ ΑΙΜΑΤΗΡΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΤΗΣ 1ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΗ 1930ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΧΑΤΖΗ «Ο δρόμος είχε την δική του ιστορία…»

0

Του ΗΛΙΑ  ΚΑΡΑΜΠΑΤΣΟΥ*

 Η ΧΑΡΑΞΗ ενός  δρόμου δεν είναι ποτέ εύκολη υπόθεση! Λαμβάνονται σε αυτήν  πάντοτε σοβαρά υπόψη  συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, πολιτικές σκοπιμότητες και τοπικές έριδες. Αυτό αποδεικνύει τουλάχιστον η αιματηρή διαμάχη για τη χάραξη ενός  δύσκολου κομματιού του δρόμου Καλαμών- Πύλου -έξω από το χωριό Χατζή-τον Νοέμβρη του 1930.

Από τη μια πλευρά βρίσκονταν οι κάτοικοι του κεφαλοχωρίου Χατζή (έδρα του δήμου Βουφράδος) και από την άλλη ήταν  κάτοικοι  άλλων μικρότερων Βουφραδοχωρίων (Γκρούστεσι, Δουβρέικα, Χαλαμπρέζα, Ρωμύρι, Σουληνάρι, Βελή κ.α.) οι οποίοι θεωρούσαν ότι η νέα χάραξη που ξαφνικά ανακοινώθηκε -διαμέσου Χατζή- και  “πολυδάπανος θα καθίστατο και επιζήμια εις τα συγκοινωνιακά τους συμφέροντα”!(*Για την διαμάχη αυτή ανάφερα πρώτη φορά στοιχεία στο βιβλίο μου “Χίλια χωριά στη δίνη του χρόνου”- 2013, β’ έκδ., σελ 211).

clip_image002

‘’Ριζοσπάστης’’   09-11-1930

Το πολιτικό παρασκήνιο:  « Χατζή – Φουρτζή –…Λονδίνο»!

Πέραν των δημοσιευμάτων του τοπικού τύπου, στην πραγματικότητα υπήρξε έντονο παρασκήνιο. Η «νέα χάραξη»  του  δρόμου  Νησίου-Πύλου, αντί της σημερινής του μορφής: Νερόμυλος-στροφές Αλεισουρίας-  Καζάρμα- Βελόκαμπος, επεδίωκε να περνάει δεξιότερα του σημερινού δρόμου στο ύψος του Χατζή(που ήταν το κεφαλοχώρι της Βουφράφος) και να διέρχεται  όσο το δυνατόν πλησίον του οικισμού του-αν ήταν δυνατόν και μέσα του- και στη συνέχεια να διέρχεται από τα Φουρτζοκρέμμυδα (τα οποία και διέθεταν σχετικά μεγάλη παραγωγή σταφιδόκαρπου). Αυτή τη «νέα χάραξη» προωθούσε από καιρό διακριτικά ο Χατζαίος βουλευτής  Δημήτρης Τσαπόγας καθώς και τοπικοί οικονομικοί κύκλοι  Χατζαίων αλλά και Φούρτζοκρεμμυδαίων. Το γεγονός θα καθιστούσε τα “προνομιούχα” αυτά χωριά (σύμφωνα και με την περιπαικτική φράση που ακούγεται μέχρι τις μέρες μας), “εφάμιλλα” του… Λονδίνου!

Από την άλλη, μια τέτοια νέα χάραξη αρκετά δεξιότερη από τη σημερινή, συζητιόταν τότε στο Χανδρινού (το επόμενο -κοντινό στα Βουφραδοχώρια-  κεφαλοχώρι της Πυλίας), ότι θα απομάκρυνε τον δημόσιο δρόμο μακριά από τον οικισμό του. Ο τότε κοινοτάρχης  Χανδρινού, Κώστας Αποστολόπουλος (φιλικά προσκείμενος στον πολιτευτή Λούλη Τσικλητήρα) κράτησε αρχικά ουδέτερη στάση, μέχρι τα αιματηρά επεισόδια της  1ης Νοέμβρη, που τάχθηκε και αυτός ανοιχτά υπέρ των κατοίκων των φτωχότερων χωρίων της Βουφράδος. Όμως ο παλαιός κοινοτάρχης γέρο Λιάκος Καλύβας, διαθέτοντας πολιτικές γνωριμίες και όντας “κομματάρχης”  του βουλευτή Ιωάννη Ταρσούλη, είχε αντιταχθεί εξαρχής στην νέα χάραξη του δρόμου που θα επιχειρείτο. Επιδίωξε δε -σύμφωνα με διηγήσεις-  και μέσω της φιλικής του σχέσης με τον μηχανικό της Νομαρχίας Μελησσινό, να προωθήσει, την μετά τον Βελόκαμπο χάραξη του δρόμου, διαμέσου του Χανδρινού. (*Τότε το χωριό Σουληνάρι δεν είχε κατέβει στην σημερινή του θέση).

Συνεπώς η υπόθεση της  νέας  χάραξης  του δρόμου, ενώ αποτελούσε αρχικά μια “ένδο-Βουφραδική” διαμάχη,  στη συνέχεια αυτή διευρύνθηκε σε μεγαλύτερο τμήμα της Πυλίας. 

Τα θλιβερά γεγονότα της 1-11-1930

Η εταιρεία Μακρή, όταν παρεμποδίστηκαν για πρώτη φορά οι μηχανικοί της -την Παρασκευή 31-10-1930- από διακοσίους και πλέον κατοίκους των χωριών Γκρούστεσι, Μεσοποτάμου και Πετριτσίου και διεκόπηκαν οι εργασίες τους, ζήτησε αμέσως και έλαβε την στρατιωτική ενίσχυση 10-15 χωροφυλάκων. Κατόπιν διαβεβαίωσης των μηχανικών ότι  η χάραξη θα σταματούσε, η νύχτα της Παρασκευής προς Σάββατο κίνησε ήρεμα. Η δύναμη των χωροφυλάκων έφτασε στις 2 το πρωί και μαζί της αγρύπνησαν και 40-50 Χατζαίοι προκειμένου -εάν χρειαζόταν-  να προστατέψουν μαζί με τους χωροφύλακες,  τα συνεργεία και τους μηχανικούς.

Σύμφωνα με το τηλεγράφημα του αστυνομικού σταθμάρχη Χατζή , ανθυπασπιστή Ζερβού, προς την Διοίκηση Χωροφυλακής Μεσσηνίας που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Σημαία” της 2ας Νοεμβρίου 1930, διαβάζουμε ότι γύρω στις 10 το πρωί του Σαββάτου της 1ης Νοέμβρη 1930, όταν οι μηχανικοί ξεκίνησαν πάλι  τη χάραξη στη θέση “Λούτσα” του Πετριτσίου, άρχισε το πυρ! Ο σταθμάρχης  γράφει ότι δεν ήταν δυνατό να εξακριβωθεί ποιος επετέθη πρώτος εναντίον του άλλου και ότι αντηλλάγησαν εκατέρωθεν υπεραρκετοί πυροβολισμοί… Σκοτώθηκαν δύο (Οι Χρ. Κοντός και Παν. Βαρσαμούλης) και τραυματίστηκαν τουλάχιστον πέντε (εκ των οποίων σοβαρά οι Λάμπρος Ζέρβας 60 χρονών από του Βελή και ο Ηλίας Καρακασίλης). Υπήρξαν φόβοι γενικότερων ταραχών, διότι τα πνεύματα ήταν εξημμένα και φήμες ήθελαν τους  “ανήκοντες στο αντίθετο των Χατζαίων στρατόπεδο, να βαδίζουν προς το Χατζή, προκειμένου να εκδικηθούν τον φόνο των συντρόφων τους”.

Η θέση του δημοφιλούς  πολιτευτή του ΑΚΕ, Τσικλητήρα

Ο πολιτευτής του Αγροτικού Κόμματος Λούλης Τσικλητήρας, καταγγέλλει τους φόνους, θεωρώντας εξακριβωμένο ότι οι χωρικοί ήταν άοπλοι και πυροβολήθηκαν αδίκως από τους χωροφύλακες κατόπιν συνθήματος με ένα σφύριγμα! Ο Τσικλητήρας είναι δημοφιλής στα τέλη του 1930, αφενός εξαιτίας της όλης  δράσης του στο σταφιδικό κίνημα και αφετέρου εξαιτίας της ανοιχτής υποστήριξής του στους φτωχούς κατοίκους των ημιορεινών χωριών της Βουφράδος που αξιώνουν ο δρόμος Νησίου- Πύλου να διέρχεται πλησιέστερα σε αυτά αντί διαμέσου του Χατζή. Η δημοτικότητά του στην πολύπαθη «αγροτιά» της Πυλίας αυξάνεται μετά τις σκληρές διώξεις και εκτοπίσεις στελεχών του ΚΚΕ εξαιτίας του «Ιδιώνυμου» στην Ανατολική Πυλία -που συνεχίζονται και μέσα στο 1931- και την αναγκαστική δραστηριοποίηση ανάλογων δυναμικών στελεχών του ΚΚΕ της Δυτικής Πυλίας μέσα από τις τάξεις του ΑΚΕ που “επιβάλλεται” να αποφύγουν τις εκτοπίσεις. Αυτή η συμπάθεια της φτωχής αγροτιάς προς το πρόσωπο του Τσικλητήρα θα κορυφωθεί στις αρχές του 1931, όταν ο αγνός ιδεολόγος θα ταχθεί μέσα στο ΑΚΕ υπέρ της “προκομμουνιστικής” γραμμής του Κώστα Γαβριηλίδη αντί της συντηρητικής και “πολυσυλλεκτικής” γραμμής του Ιωάννη Σοφιανόπουλου.(*Ο Τσικλητήρας σημειωτέων, την επόμενη χρονιά -το 1932- θα βγει βουλευτής, εν αντιθέσει με τους  πρωταγωνιστές του “παρασκηνίου” του δρόμου, πρώην βουλευτές Τσαπόγα και Ταρσούλη).

Η θέση του ΚΚΕ: 

Ο “Αρχιδήμιος” Βενιζέλος και η ανάγκη συνέχισης της πάλης και ένοπλα

Το ΚΚΕ μέσω του “Ριζοσπάστη” της 9ης Νοέμβρη 1930, πέραν του ότι καταγγέλλει επίσης τις δολοφονίες των δυο χωρικών, προσπαθεί επίσης  -όπως άλλωστε οφείλει- να αναδείξει τον ταξικό χαρακτήρα της εξέγερσης. Αναφέρει πως πράχτορες της κυβέρνησης, εκπρόσωποι πλούσιων χωρικών και “αγροτοφασίστες”  Τσικλητήρηδες  είχαν κάποια επιρροή γιατί κατόρθωναν να εξαπατούν τους φτωχούς  χωριάτες με διάφορα “αριστερά” λόγια και σε πολλά χωριά τους νόμιζαν μάλιστα για κομμουνιστές! Αυτό θεωρεί πως το κατόρθωναν επειδή η δουλειά της Οργάνωσης Καλαμάτας ήταν μέχρι τότε άγνωστη στην περιοχή των μικρών χωρίων της Βουφράδος και δεν είχε κατορθώσει να τους διαφωτίσει πάνω στον προδοτικό ρόλο των “αγροτοφασιστών”.  Αυτών που προσπάθησαν να στρέψουν αλλού την προσοχή των φτωχών χωρικών και να μην τους αφήσουν να δουν ότι υπεύθυνη για τη δολοφονία είναι η κυβέρνηση του  Βενιζέλου. Να μη τους αφήσουν να συνδυάσουν το ζήτημα της πάλης τους για τη χάραξη του δρόμου και της δολοφονίας των συναδέλφων τους με την πάλη τους γενικά κατά των φόρων, κατά του ΑΣΟ και των τοκογλύφων, κατά της τρομοκρατίας της Κυβέρνησης κλπ.

Η Κομμουνιστική Οργάνωση Καλαμών μάλιστα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, εν γένει«..συνέκρινε την κατάσταση των φτωχών χωρικών της καπιταλιστικής Ελλάδας με αυτή των χωρικών και εργατών της Σοβιετικής  Ένωσης και τόνιζε πως οι χωριάτες μόνο σε ένα καθεστώς κομμουνιστικό, όπως  της Σοβιετικής Ρωσίας, που αποχτήθηκε με το επαναστατικό γκρέμισμα του καπιταλισμού, μπορούν να γλιτώσουν από την εκμετάλλευση. Κατέληγε δε, υποδεικνύοντας την ανάγκη συνέχισης της πάλης και ένοπλα για την επίλυση όλων των ζητημάτων τους και όχι μονάχα αυτό του δρόμου»!

Ο ανταποκριτής του “Ριζοσπάστη” θεωρεί ότι αυτό που προκάλεσε την εξέγερση των φτωχών χωρικών ήταν η ΕΞΑΘΛΙΩΣΗ στην οποία έχουν περιέλθει, και το χάραγμα του δρόμου ήταν απλά μια ΑΦΟΡΜΗ για να ξεσπάσουν: “Οι φτωχοί χωριάτες της περιφέρειας όλης, όπως και παντού, ζουν κάτω απ’ τις πιο άθλιες συνθήκες. Τα προϊόντα τους πού ‘μεναν απούλητα τόσο καιρό, μόλις τα πούλησαν και δεν έχουν πεντάρα. Τους  τά κλεψαν οι έμποροι, ο ΑΣΟ, οι τοκογλύφοι κλπ. Σε λίγο θα πλακώσουν οι φοροεισπράχτορες με αποσπάσματα του “αρχιδημίου” Βενιζέλου και θα τους πουλάν τα έπιπλα τους  για να εισπράξουν τους φόρους απ’ το προϊόν τους που δεν πρόκαναν να το δουν στα χέρια τους. Όλα αυτά πού’ χουν ρίξει στην Εξαθλίωση τους φτωχούς χωριάτες, προκάλεσαν την εξέγερσή τους. Το χάραγμα του δρόμου ήταν μια αφορμή -θα μπορούμε να πούμε- για να ξεσπάσουν”!

Τα Χριστούγεννα  του 1930 και η αρχή του νέου έτους, βρήκε τους φτωχούς αγρότες των χωριών της Βουφράδος  μέσα σε ένα κλίμα έντασης, πένθους και μιζέριας. Οι συνειρμοί  που φέρνουν οι πασιφανείς ομοιότητες εκείνης της  σκληρής εποχής του Μεσοπολέμου -και σε σχέση με τις σημερινέςσυνεχώς μεταβαλλόμενες  χαράξεις  δρόμων- είναι διάχυτοι!

clip_image001

 

Φώτο: Το τέλος του 1930 και αρχή του 1931, βρήκε τους φτωχούς αγρότες των Βουφραδοχωρίων μέσα σε ένα κλίμα έντασης, πένθους και μιζέριας. Γι’ αυτό τον λόγο πιθανότατα, οι διηγήσεις  επηρεασμένες από τη  χρονική απόσταση τοποθέτησαν στο επί του δρόμου μνημείο για τους δυο δολοφονηθέντες  χωρικούς τα γεγονότα το 1931, αντί του 1930. Χωρίς αυτό να έχει κάποια ιδιαίτερη σημασία! Το αναφέραμε απλά και κάποια στιγμή θα διορθωθεί.

* Ο Ηλίας Ε. Καραμπάτσος  είναι οδοντίατρος, συγγραφέας των βιβλίων «Χίλια χωριά στη δίνη του Χρόνου» και «Η Σταφιδική Εξέγερση του 1935- ο ατέρμονος “Μεσοπόλεμος” της Αγροτιάς».

1,249 Συνολικές προβολές, 1 Σήμερα

Leave a Reply