ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Η χρησιμότητα της τέχνης και νέο βιβλίο για τον Γιάννη Μαρή

0

«ΗΤΑΝ έλληνας καλλιτέχνης. Αλλά για την επαγγελματική του ταυτότητα, δηλαδή για την καλλιτεχνική του ταυτότητα, αυτό δεν έπαιξε κανένα ρόλο.

ΔΙΟΤΙ ως καλλιτέχνης δεν διεκδίκησε ούτε την καταγωγή ούτε την κληρονομιά. Δεν πόζαρε ως απόγονος του Φειδία, δεν έγινε γνωστός επικαλούμενος το παραμύθι του τρισχιλιετούς.

ΑΠΟ την αρχή της δημόσιας έκθεσης του στα καλλιτεχνικά πράγματα, διεκδίκησε την παγκοσμιότητα του πολίτη της Δύσης. Και για να βρει καλλιτεχνική ταυτότητα άρχισε από την αρχή, επινόησε δηλαδή μια καινούργια στο πλαίσιο μιας δικής του αντίληψης του μοντερνισμού.

ΗΤΑΝ ο Γιάννης Κουνέλλης, ένας παρεμβατικός καλλιτέχνης όχι με τις κραυγές του αλλά με τη δουλειά του. Τη δεκαετία του 1960, ήταν ο βασικός εισηγητής αυτού που ονομάστηκε arte povera, φτωχή τέχνη.

ΗΤΑΝ τέχνη καμωμένη από χρηστικά υλικά (χώμα, φωτιά, ξύλο, σίδερο, σακιά, πλαίσια κρεβατιών, πόρτες, παράθυρα, στην πρώτη του έκθεση είχε εντάξει ζωντανά άλογα). Δεν έγινε σκάνδαλο ή μιντακό γεγονός, έμεινε περισσότερο μια άσκηση της μορφής και, κατά βάθος, πνευματική άσκηση.

ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ευκαιρίες, πολλοί συνάδελφοι του στη δημιουργική ζωή επεδίωξαν διασημότητα, ταυτίσεις με επαναστάσεις ή με επαναστατικές ήττες. Εκείνος δεν διεκδίκησε τη σύγκριση.

Η ΕΚΡΗΞΗ του Μάη του ’68 τον άφησε καλλιτεχνικά αδιάφορο. Επίσης δεν έπαιξε τον ρόλο του ευαίσθητου καλλιτέχνη από την Ελλάδα που τον έπνιγε η δικτατορία.

ΠΑΡΕΜΕΙΝΕ καλλιτέχνης που δεν υπέτασσε τον λόγο του στη συγκυρία της δημοσιότητας αλλά επιδίωξε τη δική του αυτόνομη δημοσιότητα, τη δημοσιότητα της τέχνης του.

ΟΙ ΔΙΚΕΣ του εικόνες δεν ήταν εικόνες καταγγελίας, δεν περιείχαν συμβολισμούς, δεν παρέπεμπαν σε ιδεολογικά σχήματα.

ΟΤΑΝ έμαθα τον θάνατο του, έψαξα χθες το πρωί στη βιβλιοθήκη μου μια έκδοση της δεκαετίας του 1990, «Λιμναία Οδύσσεια» (εκδ. Αγρα και Γκαλερί Bernier), με κείμενα του και συνεντεύξεις του. Φυλλομετρώντας την έκδοση, κατανοείς ότι το πρόβλημα για τον Κουνέλλη ήταν η ελευθερία.

«Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, όπως και η ποίηση, γεννιέται από μια απουσία, άρα απαιτεί μια προσπάθεια», υποστήριζε. «Καμία από τις δύο δεν μπορεί να είναι κληρονομικό αγαθό.

ΤΟ ΜΟΝΑΔΙΚΟ πράγμα που κληρονομούμε είναι η απόδειξη- που χρειάζεται να δώσουμε ότι είμαστε ικανοί να συνεχίσουμε αυτή την απελευθερωτική παράδοση.

[…Η ΤΕΧΝΗ και η πολιτική λειτουργούν από μόνες τους, λαμβάνουν υπόψη τους τον άνθρωπο και έχουν τις ρίζες τους σε μια μεγάλη αγάπη για τον άνθρωπο.

ΤΟ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ κίνημα στη Ρωσία γέννησε τον Μαλέβιτς (εισηγητής της γεωμετρικής αφηρημένης τέχνης και των αβανγκάρντ κινημάτων του σουπρεματισμού και του κονστρουκτιβισμού, γνωστός ευρύτερα για το «Μαύρο Τετράγωνο»), αυτή τη μεγάλη επαναστατική προσωπικότητα, ο οποίος κατέληξε στη Σιβηρία όχι γιατί δεν ανήκε στην Αριστερά, αλλά γιατί πολέμησε την κρατική βούληση για μια ισοπεδωτική εικονογραφική κουλτούρα. Αυτός όμως που επέζησε ήταν ο Μαλέβιτς και όχι η επίσημη τέχνη του καθεστώτος».

 ΟΠΟΤΕ σε τι χρησιμεύει η τέχνη; Ο Κουνέλλης ήταν σαφής: «Δεν χρησιμεύει σε τίποτα, αλλά είναι μια δοκιμασία υψηλού επιπέδου.

[…ΤΟ ΠΙΘΑΝΟΤΕΡΟ είναι πως η τέχνη είναι πολύ χρήσιμη στο να στηρίζει ένα τέτοιο μέτρο, ενώ αντίθετα δεν είναι χρήσιμη σε επίπεδο καθημερινής ζωής γιατί δεν σημαίνει τίποτα».    

ΤΙ ΕΛΕΓΕ δηλαδή ο Κουνέλλης; Οτι η τέχνη, ο πολιτισμός, η στοχαστικότητα και η επινοητικότητα που τη γεννούν, στηρίζεται σε κάτι πιο βαθύ από τις καλλιτεχνικές αλλά και τις ιστορικές αναπαραστάσεις που κυριαρχούν για κάθε εποχή. Κι ότι η πραγματική ζωή δεν ταυτίζεται, αναγκαστικά, με ό,τι έχει επιβληθεί ως αξία για την πραγματικότητα.

ΔΙΑΒΑΖΩ δηλώσεις πολιτικών για τον Κουνέλλη. Γελάω. Τι λόξα είναι κι αυτή να ανακατεύονται με πράγματα που δεν καταλαβαίνουν».

***

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ το θάνατο του εικαστικού Γιάννη Κουνέλλη το άρθρο του Ηλία Κανέλλη και τίτλο «Σε τι χρησιμεύει η τέχνη». 

ΕΥΣΤΟΧΟΣ τίτλος ενώ το ερώτημα αναζητά κάθε φορά την απάντησή του, καθώς οι ερμηνείες για τη χρησιμότητα της τέχνης ποικίλλουν. 

ΓΙΑ την τέχνη μιλούσαν και διαφωνούσαν οι τρείς φίλοι που έπιναν καφέ στο «Μυλόπετρα», σούρουπο Σαββάτου ενώ η καρναβαλική βαβούρα γινόταν ολοένα εντονότερη και σε σημείο εξοργιστικό. 

Η ΤΕΧΝΗ είναι χρήσιμη , πέστε μου μόνο το γιατί, έλεγε ο Έρνστ Φίσερ που προφανώς δεν τον ικανοποίησαν οι απαντήσεις που έπαιρνε. 

ΣΕ ΤΙ συνίσταται λοιπόν η χρησιμότητα της τέχνης; 

ΟΣΟΙ θεωρούν ότι μπορούν αναζητήσουν την απάντηση στην πλατωνική πολιτεία, μάλλον θα απογοητευτούν που θα νιώσουν εξόριστοι από την ιδανικότητά της. 

Η ΤΕΧΝΗ είναι χρήσιμη όταν μπορεί να επικαλείται την ελευθερία. 

ΑΛΛΩΣΤΕ χωρίς ελευθερία η τέχνη δεν ανασαίνει και ως εκ τούτου πως θα είναι χρήσιμη; 

ΕΡΩΤΗΜΑ ναι, αλλά η απάντηση αιωρείται προς άγνωστες κατευθύνσεις.

ΟΣΟ για τους τρείς φίλους, φεύγοντας άφησαν τη συζήτηση στη μέση για να την ξαναβρούν ενδεχομένως κάποια στιγμή.

 ΠΑΡΕΜΠΙΠΤΟΝΤΩΣ οι απώλειες από το χώρο των εικαστικών είναι αρκετές αυτές τις μέρες, αφού εκτός του Γιάννη Κουνέλλη «έφυγαν» για το τελευταίο ταξίδι ο Δημήτρης Μυταράς και ο Γιώργος Ιωάννου και οι τρείς με σημαντικό έργο στο ενεργητικό τους και ασφαλώς από τους δημιουργούς που επιβεβαίωσαν με τις ενέργειές τους τη χρησιμότητα της τέχνης. 

ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ τα λεγόμενα των πολιτικών ως συλλυπητήρια για τους εκλιπόντες, είναι πράγματι για γέλια και για κλάματα για την τάση που έχουν (οι πολιτικοί) να ασχολούνται με ό,τι δεν καταλαβαίνουν. 

ΔΕΝ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ άραγε πως το μόνο που κατορθώνουν είναι να γίνονται αξιολύπητοι; 

***

ΜΑΡΗΣ και το 2017 και αυτή τη φορά με το βιβλίο του Γιώργου Λεονταρίτη που αναφέρεται στη δημοσιογραφική έρευνα του Γιάννη Μαρή για τη δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ στη Θεσσαλονίκη το Μάιο του 1948. 

ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΗ αφήγηση μιας και η υπόθεση Πολκ μοιάζει με αστυνομικό μυθιστόρημα, όπως καίρια επισημαίνεται από το Φίλιππο Φιλίππου σε άρθρο του στο «Βήμα». 

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ από τις εκδόσεις «Αγρα» και σύντομα θα δούμε περισσότερα. 

Θανάσης Παντές

86 Συνολικές προβολές, 1 Σήμερα

Leave a Reply