ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Εισαγωγικά σχόλια στο συνολικό έργο του Σταύρου Καλυβιώτη

0

kaliviotisΟ Στ. Καλυβιώτης γεννήθηκε στην πόλη μας στην σκληρή εποχή των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων και ώσπου να τελειώσει τις γυμνασιακές του σπουδές, αφουγκράστηκε την ήρεμη αναπνοή της και ανάσανε τις γλυκιές μυρωδιές από τους απέραντους κήπους της, όταν ακόμη το πολίδριο πάλευε ν’ αφήσει τον ημιαστικό του χαρακτήρα και δειλά – δειλά, αργά – αργά τραβούσε την ανηφόρα της εξέλιξης. Οι εικόνες, οι μνήμες, οι γεύσεις, οι μυρωδιές χάραξαν την ψυχή του νεαρού και ευαίσθητου, πάντα ως σήμερα ευαίσθητου, Σταύρου και αργότερα η γλαφυρή πένα του τα μετουσίωσε σε λόγο εκφραστικό φανερής και σταθερής αγάπης προς την πόλη του.

Γράφει η ΑΝΤΩΝΙΑ ΠΑΥΛΑΚΟΥantonia-paylakou

Φιλόλογος, συγγραφέας, γενική γραμματέας της ΕΜΣ

Η Καλαμάτα και το ιστορικό της πρόσωπο ανιχνεύονται σε ολόκληρο το έργο του. Ο Στ. Καλυβιώτης γνωρίζει πολλά, μελετά για να μαθαίνει, αναζητά την πόλη και τα περίχωρά της ακόμη και στην παγωμένη μνήμη της παλιάς φωτογραφίας, όπου τη βρει. Από τα πρώτα γυμνασιακά του χρόνια έχει διαπιστώσει την έμφυτη κλίση του στον λόγο και στο σχέδιο. Γράφει, σκιτσάρει διαρκώς, διαβάζει και ζωγραφίζει, ακόμα και με ευτελή υλικά, τόσο στο Γυμνάσιο όσο και στα χρόνια της φοίτησής του στη ΣΤΥΑ, βελτιούμενος διαρκώς.

Η φοίτηση στη ΣΤΥΑ και η κατοπινή ένταξή του στην Αεροπορία τού χαρίζουν εμπειρίες που σφυρηλατούν την αγάπη του για την ευρύτερη πατρίδα και την επαγγελματική, ωστόσο τρυφερή αφοσίωσή του στους φτερωτούς, σιδερένιους φύλακές της. Αρχές και μέσα περίπου της δεκαετίας του ’60 και ως το 1971, η υπηρεσία του στην Ανδραβίδα Ηλείας τον φέρνει στα ίχνη του γνωστού συγγραφέα και ποιητή Τάκη Δόξα, από το ήθος και την πένα του οποίου – όπως ο ίδιος πάντα αναφέρει – επηρεάζεται βαθιά. Εκείνη την εποχή – και μετά τις πρώτες γυμνασιακές απόπειρες – συνεχίζει να δοκιμάζει την πένα του, αποτυπώνοντας στο χαρτί τις νεανικές ανησυχίες του, αλλά τα κείμενα αυτά δεν θα τα δημοσιοποιήσει ποτέ.

Όπως ο ίδιος μαρτυρεί η διαμονή του στον Πύργο Ηλείας ήταν η περίοδος της ουσιαστικής πνευματικής και καλλιτεχνικής του αφύπνισης, αφού εκεί γνωρίστηκε με μια ομάδα νέων επίσης συγγραφέων και νέων ζωγράφων, τότε όχι γνωστών, με αναζητήσεις πνευματικές, καλλιτεχνικές σε νέους δρόμους. Η ένταξή του στην πνευματική αυτή συντροφιά των συζητήσεων, των εκδηλώσεων, των φιλολογικών βραδινών τον οδήγησε σε περισσότερη μελέτη σε κάθε τομέα. Μελέτησε, διάβασε βιβλία για την τέχνη της ζωγραφικής, καθώς η ομάδα κινείτο, με όρους ευγενούς πάντα άμιλλας, τόσο στον λόγο όσο και στον εικαστικό τομέα. Πολλά ωστόσο διδάχθηκαν όλοι τους και από τον τεχνοκριτικό και ζωγράφο Βάσο Κουντουρίδη και το αποτέλεσμα ήταν η παραγωγή τεσσάρων ομαδικών εκθέσεων από το 1967 ως το 1971, στις οποίες φυσικά μετείχε και ο Σταύρος. Ακολούθησε η πρώτη του έκθεση το 1971 με μια άλλη ζωγράφο και το 1972 ακόμη μια ατομική στην τότε Λαϊκή Σχολή Καλαμάτας με εξαιρετική επιτυχία. Τα έργα της ατομικής έκθεσης πουλήθηκαν όλα, εκτός από τον πίνακα «Καραβάκι … του ονείρου» που έμεινε αδιάθετος, μοιραία ίσως για να κοσμήσει εμβληματικά το εξώφυλλο της τελευταίας ποιητικής συλλογής του Σταύρου, μια και ο πίνακας αυτός του ενέπνευσε αντίστοιχο ποίημα και οδήγησε στη δημιουργία και άλλων πινάκων με αφορμή την Ποίηση ή το αντίθετο. Έκτοτε έχει συμμετάσχει και σε άλλες εκθέσεις με χαρακτήρα πολιτιστικό και όχι κερδοσκοπικό, ενώ έχει επιμεληθεί την εικονογράφηση αρκετών βιβλίων Μεσσηνίων συγγραφέων, μεταξύ των οποίων και το εμπροσθόφυλλο του Α΄ τόμου της έκδοσης της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων «Μεσσηνιακές Δημιουργίες». Πνεύμα πάντα ανήσυχο, ενδιαφέρθηκε και για τη γλυπτική, μαθητεύοντας για δύο χρόνια 1993-94 κοντά στον Χρήστο Ρηγανά, δ/ντή στο καλλιτεχνικό εργαστήρι της τότε ΔΕΠΑΚ. Από τη μαθητεία αυτή έχει προκύψει μια σειρά γλυπτών έργων που δεν έχουν εκτεθεί ποτέ.

Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Φίλων Μουσικής Καλαμάτας ΑΡΜΟΝΙΑ και μετείχε στη χορωδία του Συλλόγου ως βαρύτονος. Ωστόσο κεφαλαιώδης υπήρξε η συμβολή του ως καλλιτεχνικού συνεργάτη του λογοτεχνικού, λαογραφικού και ιστορικού περιοδικού ΕΚΦΡΑΣΗ από το 1992 που πρωτοεκδόθηκε ως το 2002. Από το 2002 ως το 2013 που η ΑΡΜΟΝΙΑ ανέστειλε την έκδοση του περιοδικού υπήρξε και εκδότης του και στα χρόνια αυτά το περιοδικό απογειώθηκε σε αναγνωρισιμότητα, ενώ η αποκλειστική, κοπιώδης και αφιλοκερδής εργασία του Στ. Καλυβιώτη το κατέστησε εμβληματικό για τον πολιτισμό του Νομού και της πόλης, μεταφέροντας τη φωνή της παλιότερης και της σύγχρονης Μεσσηνίας και το μεσσηνιακό πνεύμα τόσο πανελλαδικά, όσο και στην Κύπρο και σ’ ολόκληρο τον Απόδημο Ελληνισμό.

Κατά τα χρόνια της δραστηριοποίησης στην ΑΡΜΟΝΙΑ και προπάντων στο περιοδικό ΕΚΦΡΑΣΗ του οποίου ήταν η ψυχή, ο Στ. Καλυβιώτης συνέχισε αθόρυβα την ενασχόληση με τον πεζό λόγο, την ποίηση και τη ζωγραφική. Χωρίς να έχει προβεί σε έκδοση έργων του αποστέλλει κείμενά του, πεζά και ποιητικά, σε πανελλήνιους λογοτεχνικούς διαγωνισμούς, στους οποίους έχει λάβει ειδικές διακρίσεις και πρώτα βραβεία. Παράλληλα μελετούσε πολύ με έμφαση στο αντικείμενο της Ιστορίας, αγγίζοντας συχνά και την ιστορική έρευνα, προκειμένου να τροφοδοτήσει με ακρίβεια θέματα του έργου του.

Ομφαλός της μελέτης και της έρευνάς του η Ιστορία της αγαπημένης του Καλαμάτας αλλά και των γύρω απ’ αυτήν περιοχών, των περιχώρων της, τα οποία στο έργο του φαίνεται ότι γνωρίζει καλά μαζί με τους ανθρώπους, τους μύθους και τους θρύλους τους. Με βάση την ενδελεχή έρευνα αλλά και την μελέτη της βιβλιογραφίας, κυρίως στη Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας, την ευχέρειά του στον λόγο και την πλούσια φαντασία του, το 2002 ολοκληρώνει το θεατρικό έργο, «Η μεγάλη Ανάσταση». Το έργο που διαδραματίζεται σε τρεις πράξεις είναι από το συγγραφέα αφιερωμένο στους αγνούς αγωνιστές της Ελευθερίας και έχει βασιστεί στην Ιστορία και στα πραγματικά γεγονότα της Απελευθέρωσης της Καλαμάτας, στις 23 Μάρτη 1821, όπως τα διέσωσε η παράδοση και τα κατέγραψαν οι ιστορικοί ερευνητές. Ο συγγραφέας τοποθετεί στους ρόλους και στα πρόσωπα συμβολικό χαρακτήρα. Μέσα από την ενσάρκωση των ρόλων με τη δεξιοτεχνική φαντασία του αποδίδονται τα συναισθήματα του υπόδουλου λαού. Στόχος του είναι να προβληθεί η ανεκτίμητη βοήθεια που προσέφεραν στον Αγώνα οι μεγάλοι Ανώνυμοι, εκείνοι που ακόμη ως τώρα παρέμειναν άγνωστοι. Γιατί πάντα ο Καλυβιώτης θα εστιάζει στην ανώνυμη, ουσιαστική αλλά αθόρυβη προσφορά προς το κοινωνικό σύνολο. Αυτή είναι μια κορυφαία και θεμελιώδης αξία της ζωής του. Το δραματικό αυτό έργο με τη συγκινητική ιστορική αξιοπιστία θα μοιραστεί πολυγραφημένο σε φίλους το 2002, ενώ θα είναι το τελευταίο έργο που εξέδωσε ο Σταύρος λίγο καιρό πριν, μέσα στο 2017. Το εξώφυλλο του βιβλίου κοσμεί η δική του ελαιογραφία 70×100 με τίτλο «Η Καλαμάτα σπάζει τις αλυσίδες της σκλαβιάς». Βοηθητικά ο Στ. Καλυβιώτης παραθέτει σύντομη εισαγωγή στο έργο, το χρονικό των γεγονότων, επεξήγηση για τα τοπωνύμια του έργου καθώς και για τα πραγματικά πρόσωπα, τα συμβολικά πρόσωπα, αλλά και τα βοηθητικά ως προς την εξέλιξη της υπόθεσης.

Με αίσθηση και ευθύνη ιστορικού, ο μεσσήνιος λογοτέχνης θα φέρει στο φως τη λησμονημένη και καλά κρυμμένη στις λίγες αράδες πηγών της Ιστορίας θυσία των είκοσι περίπου γυναικών που γκρεμίστηκαν από τα βράχια του Ταϋγέτου μαζί με τα παιδιά τους στη θέση Χορηγόσκαλα Νέδουσας, στην περιοχή Αλαγονία, βόρεια της Καλαμάτας, κυνηγημένες από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ, το Μάιο του 1826, κατά τη διάρκεια της δεύτερης βάρβαρης επέλασής του στη Μεσσηνία, μετά την πτώση του Μεσολογγίου.

Η ταυτοποίηση του τόπου της θυσίας μέσω των ιστορικών πηγών ολοκληρώθηκε από τον Στ. Καλυβιώτη το 2007 περίπου και η Μεσσηνία έχει πια αποκτήσει το δικό της Ζάλογγο, χάρη σ’ αυτόν.

Ο εντοπισμός εξάλλου του χώρου της θυσίας ενέπνευσε στον Στ. Καλυβιώτη τη σύνθεση ενός επικολυρικού ποιήματος – ύμνου για το τραγικό ιστορικό συμβάν. Το ποίημα μελοποιημένο και δραματοποιημένο παρουσιάστηκε στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας, τον Μάιο του 2008 και λίγο αργότερα στο Πολεμικό Μουσείο στην Αθήνα. Την τότε συγκίνηση του κόσμου ακολούθησε η ευαισθητοποίηση των τοπικών Αρχών για την ανέγερση ενός μνημείου στο χώρο της θυσίας, αλλά έκτοτε υπήρξε σιωπή για το θέμα.

Ο Σταύρος Καλυβιώτης, ωστόσο, επιμένοντας στην ιστορική σημασία του γεγονότος και με τη φόρτιση τού λογοτέχνη επεκτείνει το αρχικό ποίημα και τον Μάιο του 2015 το εκδίδει σ’ ένα μικρό καλαίσθητο βιβλίο, με τίτλο «Ωδή στις αντρειωμένες γυναίκες της Χορηγόσκαλας», αφιερωμένο στους ανώνυμους, «σ’ εκείνους που η ζωή τους θυσία έγινε κι έμειναν άγνωστοι», όπως γράφει ο ίδιος ως προμετωπίδα στο βιβλίο.

Το εξώφυλλο του βιβλίου απεικονίζει πίνακά του στο πνεύμα του ρομαντισμού, με θέμα τη θυσία των γυναικών της Χορηγόσκαλας, ενώ ακολουθεί επεξηγηματική εισαγωγή από τον ίδιο και περίληψη του ιστορικού γεγονότος. Η ωδή, με τους 86 επικολυρικούς στίχους της, σε ιαμβικό ομοιοκατάληκτο κατά ζεύγη 15/σύλλαβο, με τις ζωντανές εικόνες και τις μεγάλες ιδέες, έρχεται αριστοτεχνικά να καλύψει το ιστορικό κενό αλλά και το κενό που άφησε ο ανώνυμος λαϊκός ποιητής, ή κι ο επώνυμος ακόμη, προσπερνώντας εκείνη τη μεγάλη θυσία.

Εμείς ως Μεσσήνιοι ας αναφωνήσουμε μαζί με τον ποιητή «τη μνήμη σας θα κλείσουμε βαθιά στα φυλλοκάρδια, / και το καντήλι ακοίμητο θα λάμπει στα σκοτάδια / θα μείνετε αθάνατες μεσ’ στης καρδιάς τα βάθη / κι η δόξα σας θ’ ακούγεται στης γης όλα τα πλάτη». Έτσι άλλωστε θα τιμήσουμε και τον ίδιο που κοσμεί τον τόπο μας με την οξεία ιστορική του αντίληψη και την κοινωνική του συνείδηση, ενώ ο ίδιος θεωρεί ότι το ποίημά του είναι μόνο ένα ταπεινό λιανοκέρι στην ουσία της μεγάλης εκείνης θυσίας.

Το 2008 εκδίδει συλλογή δεκαέξι διηγημάτων και τίτλο «Η Μικρή Πολιτεία του Νότου». Μολονότι το βιβλίο δεν παρουσιάζει την ιστορική διαδρομή της πόλης, ο συγγραφέας το τιτλοφορεί με το περιφραστικό αυτό προσωνύμιο, γιατί έτσι αποκαλεί την πόλη μέσα σ’ αυτό. Τα πρώτα τέσσερα διηγήματα αναφέρονται στα ιστορικά γεγονότα της επαναστατημένης Καλαμάτας, (ενώ τα επόμενα προβάλλουν ανθρώπινες ιστορίες που διαδραματίζονται στη μετέπειτα πραγματική ζωή της ρομαντικής πολιτείας της πεθυμιάς και του νόστου όπως αλλιώς μας την χαρακτηρίζει ο Σταύρος) με πρόσωπα πραγματικά. Ξεχωρίζουμε τους ζωντανούς διαλόγους, την πλούσια δημοτική, τα γλωσσικά ιδιώματα τα ανάλογα με την καταγωγή των ηρώων, τη γνώση της χρήσης ναυτικού λεξιλογίου, όλα τα είδη της αφήγησης, τη σκιαγράφηση των αγαθών χαρακτήρων αληθινά θεοσεβούμενων ανθρώπων, στους οποίους έμμεσα αντανακλάται το ήθος του ίδιου του συγγραφέα, που συχνά παρεμβαίνει ως αντικειμενικός παρατηρητής.

Η αφηγηματική ικανότητα του Σταύρου Καλυβιώτη διεγείρει κάθε συναίσθημα, οδηγεί τους παλιούς μέσω της αναπόλησης στη συγκίνηση και συστήνει στους νεότερους τις μνήμες που δεν πρέπει να χαθούν.

Το 2011 και μετά την περιδιάβαση κυρίως σε θέματα Ιστορίας του τόπου μας μέσω του πεζού λόγου ο Στ. Καλυβιώτης, θα εκδώσει την ποιητική συλλογή «Αναζητήσεις», αφιερωμένη σ’ εκείνους που έταξαν τη ζωή τους «στον ερχομό μιας καλύτερης μέρας…». Η ενασχόληση με τη συλλογή οδηγεί στη διαπίστωση ότι «Ο Καλυβιώτης είναι μεν λογοτέχνης του συλλογικού οράματος, ενώ έχει και ιδιωτικό όραμα που το θέτει ωστόσο στην υπηρεσία του συλλογικού». Ό,τι επιδιώκει, ό,τι προσπαθεί είναι το καλύτερο, το καλύτερο που δεν σχετίζεται με την υλική ανταμοιβή και απόλαυση αλλά με την ηθική τελείωση του ανθρώπου, με στόχο μια κοινωνία καλύτερη. Παρουσιάζει σε ελεύθερο στίχο τις αναζητήσεις του για τη ζωή. Αυτές δηλαδή οι αναζητήσεις σε κάθε ποίημα από τα 41 της συλλογής υποδεικνύονται από τον ίδιο με πλάγια γράμματα σε κάθε ποίημα. Κάποια ποιήματα έχουν έντονα φιλοσοφικό χαρακτήρα, άλλα παρουσιάζουν προβληματισμούς για το μέλλον του τόπου μας, άλλα έχουν φυσιολατρικό χαρακτήρα όπως «το τραγούδι στη βροχή», κάποια αποπνέουν βαθιά θρησκευτικότητα, «Ψυχή μου / άνοιξε το παραθύρι, / ο Θεός προσπαθεί να σου μιλήσει!», άλλα σκιαγραφούν το ριζικό του τόπου μας και των προσώπων του «Παιδιά αδύναμα, μα ξεπεράσαμε το χθες, / θεριέψαμε στον ερχομό της ρόδινης μέρας. / Μαύρη ήταν η ζωή μας, μα η ψυχή μας Άνοιξη!…». Ο ποιητής μας, γνήσιος θηρευτής του ονείρου αναζητεί την ανακούφιση στη μνήμη, προπάντων στην αλήθεια, στην ελπίδα, στην ανοχή ή την περιφρόνηση απέναντι σε οτιδήποτε τιποτένιο. Αντλεί δύναμη και ζωή από τη φύση και την ομορφιά της, κυρίως την Άνοιξη. Ο έρωτας περνά στον στίχο του μόνο με την αύρα της ανάμνησης και η δύναμη της ζωής αναζητείται στην εικόνα της μάνας, στις παιδικές καρδιές, στα όμορφα κορίτσια, στην τελειότητα της φύσης, στον αγνό άνθρωπο, μέσα από ένα έντονο, ανόθευτο λυρισμό. Ακολούθησαν εκδοτικά οι συλλογές του «Ρήσεων Αντικατοπτρισμοί» (2015) και «Ζωγραφίζοντας ποίηση» (2016).

Τελειώνοντας, παραθέτω μερικούς από τους στίχους που ο ίδιος επέλεξε από όλα τα ποιήματα και τους κατέθεσε στην αρχή της συλλογής ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ.

Αναζητώ

Αναζητώ το φως της χρυσαυγής

να σκορπίζει τους ολολυγμούς της ψυχής μου…

Αναζητώ το όραμα

στην ξέφρενη διαπάλη των συλλογισμών μου…

Αναζητώ αναλαμπή ελπίδας…

Αναζητώ μια χαραμάδα ουρανό…

Μάχομαι, προσδοκώ κι ελπίζω…

Ως εκεί που δε φτάνει το άδικο…

Ως εκεί που δε θεριεύει το μίσος…

  • Από την παρουσίαση στις 26 Απριλίου 2017

Παρακάτω μπορείτε να δείτε φωτογραφίες από την εκδήλωση παρουσίασης της νέας ποιητικής συλλογής του Στ. Καλυβιώτη, Ζωγραφίζοντας Ποίηση, στις 26 Απριλίολυ, στο “Σταθμό” Καλαμάτας

 

191 Συνολικές προβολές, 1 Σήμερα

Φωτορεπορτάζ

Leave a Reply