ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Ένα ψηφιδωτό έργο εμπνευσμένο από τα «Σταφιδικά» του 1935

0

ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΥ – SCHAUER ΣΤΗΝ ΜΕΘΩΝΗ

Πολύς κόσμος παρευρέθηκε στο Πολιτιστικό Κέντρο Μεθώνης το περασμένο Σάββατο για να θαυμάσει τα έργα των καλλιτεχνών Βασίλη Διονυσόπουλου και Manuel Schauer.

Στο πλαίσιο της παρουσίασης του ψηφιδωτού έργου του Βασίλη Διονυσόπουλου, με τίτλο «Σταφιδικά», το οποίο βεβαίως είχε την τιμητική του, το οποίο από την αρχή της έκθεσης κλέβει τις εντυπώσεις και είναι εμπνευσμένο από τα πολύκροτα στην περιοχή της Πυλίας σταφιδικά γεγονότα του 1935.

Για μια ακόμη φορά “ξαναζωντάνεψαν” οι μνήμες των διηγήσεων των πατεράδων και των παππούδων μέσα από την εξαιρετική ομιλία του συγγραφέα Ηλία Ε. Καραμπάτσου, όπου όχι απλά ψήγματα ιστορίας, αλλά λεπτομερή καταγραφή γεγονότων κέντρισαν το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων αλλά ξένων επισκεπτών –τουριστών που, αντικρίζοντας τις φωτοτυπίες με τον τότε αντίκτυπο τους στον ξένο Τύπο από την Ιταλία μέχρι την μακρινή Αυστραλία, θέλησαν να μάθουν περισσότερα, αυτό έγινε χάρη στη βοήθεια της κα Νίκης η οποία μετέφραζε την πλούσια και γεμάτη ιστορία ομιλία του κ. Καραμπάτσου.

ekthesh-methonh-7

«Το σπουδαίο Σταφιδικό Κίνημα του Μεσοπολέμου ξεκίνησε στις σταφιδοπαραγωγικές περιοχές της Χώρας μας λίγο μετά την θλιβερή Μικρασιατική καταστροφή. Εδώ στην πρωτοπόρα για το Κίνημα, Επαρχία Πυλίας της Μεσσηνίας, δημιουργείται το καλοκαίρι του 1923 η πρώτη τοπική Αγροτική Κίνηση συνεργασίας από τους Ζαχαρία Κουρέτα από το χωριό Πήδασος, Τάσο Κουλαμπά από το χωριό Χαρακοπιό και Σταύρο (ή «Λούλη») (αδελφό του άλτη Ολυμπιονίκη, Κωστή) από την Πύλο. Το πρώτο τμήμα του ιδιότυπου αυτού, προοδευτικού ΑΚΕ έγινε στο χωριό Μεσοχώρι με την συμβολή των νεαρών τότε, Ηλία Ντρέ και Νίκου Τσάκωνα. Το δεύτερο δημιουργήθηκε στο Χανδρινού με τη συμβολή του Γιώργη Κατσούλη και του Μήτσου Ανεστόπουλου (φίλου του πολιτευτή και μετέπειτα βουλευτή του Αγροτικού Κόμματος, Λούλη Τσικλητήρα). Κάθε χωριό έπρεπε να έχει την δική του βιβλιοθήκη με προοδευτικά βιβλία και να έχουν όλοι δυνατότητα να διαβάζουν «Ριζοσπάστη», ο οποίος από το 1921 ήταν ήδη επίσημο όργανο του ΚΚΕ. Σημαία του Κινήματος (Κόμματος), προτάθηκε από τον Κουρέτα και καθορίστηκε η «πράσινη με το αλέτρι».

ekthesh-methonh-3

Η αρχή λοιπόν έγινε εδώ στην Πυλία! Οι τρείς αυτές ηγετικές προσωπικότητες της Πυλιακής αγροτιάς, μαζί με κάποιες άλλες που θα προστεθούν στη συνέχεια (τους Χρήστο και Παναγιώτη Κουβελιώτη από τον Πήδασο, τον Στέλιο Διακουμογιαννόπουλο από του Κυνηγού, τον Διονύση Αποστολόπουλο από το Χανδρινού καθώς και τους Σωτήρη Κανελλόπουλο από το Χαλαζώνι Τριφυλίας, τον δικηγόρο Θοδωρή Κορμά από την Αρσινόη Μεσσήνης και πολλούς άλλους αγωνιστές) θα τρέχουν τα επόμενα χρόνια ακατάπαυστα από χωριό σε χωριό και θα αφουγκράζονται τα τεράστια προβλήματα του αγροτικού κόσμου (δηλαδή τη φτώχεια, την ανέχεια, την πείνα, τα χρέη προς ιδιώτες τοκιστές κ.α.), θα μιλάνε σε αγροτικά συνέδρια, και συνελεύσεις του ΑΣΟ υπερασπίζοντας τα δίκια αυτής της πολύπαθης αγροτιάς, θα διοργανώνουν συνεταιρισμούς!

Το Κίνημα αυτό του Μεσοπολέμου που είχε ταυτόχρονα και Ταξικό και Πατριωτικό χαρακτήρα, χρειάστηκε να περάσει «δια πυρός και σιδήρου», μέσα από ένα ανελέητο κυνηγητό των αγωνιστών και πριν και περισσότερο μετά την ψήφιση των διώξεων «περί Ιδιωνύμου αδικήματος» του Ιούλη του 1929 και μέσα από κάποιες αναπόφευκτες αντιφάσεις και οπισθοδρομήσεις,  για να γιγαντωθεί και να συμπεριλάβει όλη τη Δυτική και Βόρεια Πελοπόννησο και τα νησιά του Ιονίου, μέχρι και την Κρήτη! Αξίζει δε να σημειωθεί ότι παρόμοια προβλήματα που αντιμετώπιζε ο Νότος με τη σταφίδα, αντιμετώπιζε την ίδια εποχή και ο Βοράς της Επικράτειας, με το άλλο σημαντικότατο εξαγωγικό προϊόν, τον καπνό!

 Κάποιοι  ουσιαστικοί  σταθμοί στην πορεία του Σταφιδικού Κινήματος, μέχρι την κλιμάκωσή του, αποτελούν: Το πρώτο συλλαλητήριο στο Καραμανώλι στις 17-07-1927, το 1ο Σταφιδικό Συνέδριο της Πυλίας στον Πήδασο το 1928 και το 2ο Σταφιδικό Συνέδριο της Πυλίας το 1933 στο Χανδρινού ( που αποτελούν εσωτερικές κομματικές διεργασίες του ιδιότυπου Πυλιακού ΑΚΕ και δεν πρέπει να συγχέονται με το 1ο Συνέδριο Κοινοτήτων  του πρώην δήμου Μεθώνης που έγινε στον Πήδασο το 1929 και το 2ο Συνέδριο Κοινοτήτων Πυλίας που έγινε στο Χανδρινού το 1934, αντίστοιχα), το πρώτο “νικηφόρο” συλλαλητήριο για τη φτωχομεσαία αγροτιά που έγινε επίσης εδώ στην Μεθώνη, πιθανότατα στις 3 Αυγούστου του 1930, ταυτόχρονα με το μεγάλο συλλαλητήριο στο Νησί (Μεσσήνη), η μεγάλη κάθοδος  παγετόπληκτων στην Καλαμάτα στις 8 Οκτώβρη του 1931, το Πανσταφιδικό Συνέδριο της Κυπαρισσίας στις 10 Σεπτέμβρη του 1934, τα αιματηρά γεγονότα του Αιγίου Αχαϊας στις 26 Αυγούστου του 1934 με 2 νεκρούς και 5 τραυματίες, το Πανσταφιδικό Συνέδριο των Γαργαλιάνων στις 28 Ιούλη του 1935 όπου πάρθηκαν πολύ σημαντικές αποφάσεις για την κλιμάκωση του Κινήματος και τέλος το μεγάλο Πανσταφιδικό Συνέδριο του Πύργου Ηλείας στις 28 Ιούνη του 1936, μετά το οποίο κλείνει ουσιαστικά και ο κύκλος του Κινήματος με την απαρχή της Βασιλομεταξικής δικτατορίας της 4ης Αυγούστου και τις ανελέητες διώξεις των πρωταγωνιστών του που αυτή επέβαλλε.    

ekthesh-methonh-5

Η Κλιμάκωση όμως του «Σταφιδικού Κινήματος» το 1935 έγινε (όχι τυχαία) πάλι εδώ, στην Δυτική Πυλία, όπου και ξεκίνησε! Εδώ στα χωριά των αδούλωτων πρώην Αρκάδων αναβοκατεβατών, των κατοίκων των οποίων «ο τράχηλος το ζυγό δεν τον σηκώνει»,  εδώ στα χωριά του πρώην «Δήμου Μοθώνης»! Και το λιμάνι της Μεθώνης είχε πάντοτε τεράστια εξαγωγική σημασία για το εμπόριο του «μαύρου χρυσού», όπως αποκαλούσαν τη σταφίδα! Τρανή απόδειξη είναι το κτίριο του Αυτόνομου Σταφιδικού Οργανισμού (ΑΣΟ) στο οποίο βρισκόμαστε εδώ σήμερα και ορθώς έχει μετατραπεί σε Πολιτιστικό Κέντρο που περικλείει την ουσιαστική ιστορία της παραγωγικής βάσης της πόλης και της ευρύτερης περιοχής! Αξίζει εδώ να σημειωθεί ως παρένθεση ότι η περιοχή της Μεθώνης βρέθηκε σε κατάσταση μεγαλύτερου αναβρασμού την διετία 1929-1930, όπου μετά το 1ο Συνέδριο Κοινοτήτων των χωριών του πρώην δήμου Μεθώνης, ριζοσπαστικοποιείται δυναμικά ένας αγροτικός κόσμος που ζητάει να μειωθεί επιτέλους αυτός ο υπερβολικός βαθμός εκμετάλλευσης από τους μεσάζοντες, την τράπεζα και τους απεχθείς τοκογλύφους που “μάστιζαν“ τη φτωχομεσαία αγροτιά. Και τέτοιοι τοκογλύφοι υπήρχαν στην Μεθώνη! Έτσι στις 16 του Ιούνη του 1930 οι σταφιδοπαραγωγοί των γειτονικών κοινοτήτων Λαχανάδας και Φοινικούντας, συγκροτούν συλλαλητήριο και ζητούν στο ψήφισμά τους την κατάργηση των αβάστακτων φόρων και τη χορήγηση μακροπρόθεσμων δανείων που θα τους απεγκλώβιζαν από τους ιδιώτες τοκιστές της περιοχής! Τότε πέραν των χαμηλών τιμών του προϊόντος λόγω ανταγωνισμού, η επαρχία Πυλίας είχε πρόβλημα και στην παραγωγή της προηγούμενης χρονιάς που είχε καταστραφεί για πρώτη φορά από τον πάγο! Οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν ο Χρήστος Κουβελιώτης (πρώην Γραμματέας της Κοινότητας Μεθώνης) και ο Ζαχαριάς Κουρέτας κατέληξαν το ίδιο αυτό καλοκαίρι του 1930 στο μεγάλο συλλαλητήριο της Μεθώνης όπου οι διαμαρτυρηθέντες παραγωγοί της χρονιάς εκείνης κατάφεραν να επιβάλλουν το αίτημα τους να λάβουν την αποζημίωση σε χρήμα και όχι σε ομολογίες όπως επιθυμούσε η Κυβέρνηση.

Θα περάσουν όμως 12 ολόκληρα χρόνια αγώνων από την απαρχή του Κινήματος το 1923 μέχρι εκείνο το πολύ θερμό καλοκαίρι του 1935, όπου πραγματοποιήθηκε η μεγάλη «Σταφιδική Εξέγερση», τα επονομαζόμενα και «Σταφιδικά» γεγονότα της Πύλου από τα οποία είναι εμπνευσμένο το καταπληκτικό αυτό ψηφιδωτό του καλλιτέχνη Βασίλη Διονυσόπουλου! Ας επικεντρωθούμε λοιπόν σε αυτά καθαυτά τα γεγονότα εκείνων των ημερών του Αυγούστου του 1935:

Με το πέρας λοιπόν του μεγάλου Πανσταφιδικού Συνεδρίου των Γαργαλιάνων στις αρχές του Αυγούστου του 1935, ψηφίζεται ενωτικά για πρώτη φορά υπέρ της «εντός έτους» κατάργησης του ΑΣΟ (που είχε φτάσει οικονομικά στα «όριά του») καθώς και του «Παρακρατήματος», καθώς και κάθε βάρους στη σταφίδα (εξαγωγικής εισφοράς, συναλλαγματικού παρακρατήματος, τοπικών φόρων). Και αυτό ήταν μια Επανάσταση στα σταφιδικά χρονικά! Είχε δοθεί η εντύπωση, σύμφωνα με αφηγήσεις παλιών αγωνιστών, πως «είχε αρχίσει επιτέλους να καθαρίζει η ήρα απ’ το στάρι»! Για πρώτη φορά οι αντιπρόσωποι της φτωχής και φτωχομεσαίας αγροτιάς είχαν επιδείξει μια τέτοια συνοχή! Οι προκλητικοί όλα τα προηγούμενα χρόνια αποκαλούμενοι «Αγροτιστές» και «Αγροτοπατέρες» έδειχναν πως είχαν απομονωθεί έντεχνα από το γνήσιο και ουσιαστικό αγροτοσυνδικαλιστικό κίνημα! Η Εκτελεστική Επιτροπή του Συνεδρίου Γαργαλιάνων, αποτελούμενη από τον Τάσο Κουλαμπά, Στέλιο Διακουμογιαννόπουλο, Χρήστο Κουβελιώτη (και οι τρεις από την Πυλία), τον Θοδωρή Κορμά (από την Μεσσήνη) και τον Σωτήρη Σταυρόπουλο (από την Ηλεία), μεταβαίνει στην Αθήνα και προσπαθεί ματαίως να έρθει σε επαφή τόσο με τον ΑΣΟ όσο και με τους Υπουργούς. Αντί για αυτό όμως η Κυβέρνηση προχωρεί σε διώξεις στελεχών του σταφιδοπαραγωγικού κινήματος, με πρώτον τον Τάσο Κουλαμπά του οποίου αποφασίζεται η εκτόπιση! Όλα πλέον οδηγούσαν για πρώτη φορά στην πραγματοποίηση μιας οργανωμένης και μαζικής σταφιδικής εξέγερσης!

Την Κυριακή 18 Αυγούστου όλοι γνώριζαν ότι θα ξεκίναγαν ειρηνικά τα συλλαλητήρια με ομιλίες σε πολλές κωμοπόλεις της Μεσσηνίας και της Ηλείας, όπως και στην Πύλο. Συνεννοήθηκαν όμως οι αντιπρόσωποι των χωριών της Πυλίας πως, αν δε βρουν ανταπόκριση στα αιτήματά τους, τότε την κατάλληλη στιγμή θα ειδοποιούντο όλοι στα χωριά τους να προσέλθουν σε «Προσυγκέντρωση» στον Πήδασο για να καταλήξουν δυναμικά όλοι μαζί ενωμένοι μετά από οργανωμένη πορεία, στην Πύλο. Πράγματι τα συλλαλητήρια διαδέχονται το ένα το άλλο και πραγματοποιούνται μεγάλες συγκεντρώσεις σε Πύργο, Αμαλιάδα, Κυπαρισσία, Γαργαλιάνους και Πύλο. Στην Πύλο (στο 1ο  αυτό συλλαλητήριο) μπαίνουν οι παραγωγοί στην πόλη έφιπποι κρατώντας μαύρες σημαίες με τις επιγραφές «Πεινάμε», «Θέλουμε καλή τιμή στη σταφίδα μας»! Ομιλητές είναι ο Κορμάς, ο Διακουμογιαννόπουλος και ο Παναγιώτης Κουβελιώτης. Την Επιτροπή του Συλλαλητηρίου αποτελούν οι Κώστας Τσαγκλής, Βασίλης Χαραμαράς, Ανδέας  Ζεργιώτης, Νιόνιος Κουμουτσάκης, Δημήτρης Καραμπάτσος, Δημήτρης Μπαλοδήμας, Νίκος Καλογερόπουλος, Κωνσταντίνος Μπλουγουράς, Πανταζόπουλος, Τζαμουράνης, Χρονόπουλος, Τσούτσουρας, Ρουσόπουλος, Ζευγίτης, Γιαννόπουλος, Καρύγιαννης, Καρβέλας, Ψαλίδας, Ζόμπολας, Γκόνης, Διπλάρης, Σταυρόπουλος, Ασημακόπουλος, Χρονάς κ.α.

Ο αντίκτυπος των γεγονότων στην ιταλική «La Stampa»

Ο αντίκτυπος των γεγονότων στην ιταλική «La Stampa»

Τα βασικά αιτήματα των σταφιδοπαραγωγών προς την Κυβέρνηση έχουν από την Εκτελεστική Επιτροπή διαμορφωθεί ως εξής: 1ον) 3.600 δρχ το χιλιόλιτρο η κατώτερη τιμή σταφίδας, πράγμα που θα αποτελέσει μετά και το βασικό σύνθημα των κινητοποιήσεων: «3600 δρχ το χιλιόλιτρο ή Θάνατος»! 2ο) Μείωση της εξαγωγικής εισφοράς κατά το μισό ακόμα, 3ον) Άμεση κατάθεση του δελτίου εξαγωγής 4Ον) Διάλυση των ατμοπλοϊκών τραστ 5ον) Κατάργηση των τραστ Οινοβιομηχανίας, 6ον) Αναπροσαρμογή της τιμής των πωλούμενων πλεονασμάτων στη βιομηχανία επί τη βάση της σημερινής τιμής της δραχμής, 7ον) Δεκάχρονη αναστολή των αγροτικών χρεών και 8ον) Κατάργηση της έγγειου φορολογίας.

Δυο ημέρες όμως αργότερα η Κυβέρνηση ανακοινώνει τις αποφάσεις τις προκαλώντας οργή! Η Εκτελεστική Επιτροπή Συνεδρίου Γαργαλιάνων καταγγέλλει προδοσία συμφερόντων των παραγωγών και την 21η Αυγούστου γίνονται νέα συλλαλητήρια. «Χωρίς προδότη λοιπόν το Κάστρο δεν πατιέται» και η προδοσία αυτή θεωρήθηκε ότι έγινε από τους γέρο Γιώργη Λουπινά (πρώην βουλευτή Φιλελευθέρων Κυπαρισσίας), Παν. Τερζάκη (Φιλιατρών), Παν. Πέπε (Ολυμπίας) και Γ. Κορωναίο (Γαργαλιάνων), οι οποίοι είχαν αρχίσει διαπραγματεύσεις με τους μεγαλοσταφιδέμπορους Σκιά, Γιαννόπουλο και άλλους υποτιμητές που τους έπεισαν να κλείσουν τιμή 2.900 δρχ το χιλιόλιτρο (αντί των 3.600  δρχ που εθεωρείτο η χαμηλότερη δυνατή για να μπορέσει να ανταποκριθεί η φτωχομεσαία αγροτιά στις πολύ βασικές της ανάγκες).

Χιλιάδες αγρότες κατακλύζουν την Κυπαρισσία και κατευθύνονται προς το εργοστάσιο του ΑΣΟ που φρουρείται από ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις. Στιγμές αγωνίας και συγκίνησης εξελίσσονται με τους στρατιώτες που κατάγονται από αγροτικές οικογένειες και ενώ είχαν εντολή να πυροβολήσουν, αυτοί εγκαταλείπουν τα όπλα και αγκαλιάζονται με τους χωρικούς! Στα Φιλιατρά εκατοντάδες διαδηλωτές μετέβησαν στην αστυνομία και απελευθέρωσαν το ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ και μέλος της σταφιδικής τους επιτροπής Σωτήρη Κανελλόπουλο. Στις 25 Αυγούστου, χιλιάδες αγρότες καταλαμβάνουν το τηλεγραφείο Φιλιατρών και μιλούν με τον υπουργό Ράλλη. Ανάλογες σκηνές εξελίσσονται και στους Γαργαλιάνους, όπου φλογερός ομιλητής (όπως ήταν και στα φιλιατρά) είναι ο Κουλαμπάς. Μια ομάδα αγροτών κατευθύνεται στο λιμάνι του Μάραθου, σπάζει τις πόρτες και εισβάλλει στις αποθήκες του ΑΣΟ.

Φωτογραφία ντοκουμέντο στην εφ. «Ελεύθερος Άνθρωπος!»

Φωτογραφία ντοκουμέντο στην εφ. «Ελεύθερος Άνθρωπος!»

Όλος ο αγροτικός κόσμος της Μεσσηνίας είναι επί ποδός. Οι συκοπαραγωγοί που αντιμετώπιζαν και αυτοί προβλήματα, όπως και οι ελεύθεροι επαγγελματίες και καταστηματάρχες που θα έκλειναν τα καταστήματά τους, δήλωσαν αλληλέγγυοι στον αγώνα των σταφιδοπαραγωγών. Τα σταφιδοχώρια της Δυτικής Πυλίας συγκλονίζονται, οι καμπάνες καλούν τους αγρότες σε συγκεντρώσεις. Είχε έρθει η στιγμή για τον «έσχατον αγώνα» και την προαποφασισμένη προσυγκέντρωση στον Πήδασο. Εκεί πήραν το λόγο και μίλησαν σύντομα τα αδέφια Κουβελιωταίοι, ο Ζαχαρίας Κουρέτας, ο Βασίλης Βλασταράς, ο δικηγόρος Θανάσης Κανελλόπουλος από το Μεσοχώρι, ο “ανεβάσταγός” νεαρός Παναγιώτης Πέππας από τα Μηνάγια, ο Μήτσος Καραμπάτσος από τη Χωματάδα κ.α. Τελευταίος θα μιλήσει ο Τάσος  Κουλαμπάς που μόλις έχει φτάσει έφιππος υπό τη συνοδεία των δύο παραπάνω νεαρών (μέσω Γιάλοβας, Μπαλοδημαίικων και Αβαρνίτσας), και βγάζει τον μνημειώδη λόγο του, που μέχρι πρότινος τον ήξεραν απέξω πολλά γεροντάκια που είχαν ζήσει εκείνες τις μεγαλειώδεις, ιστορικές στιγμές: “ Κορατσιασμένα, ξεροσκασμένα πρόσωπα και ροζιασμένα χέρια, παραγωγοί της , σταφίδας, πρώτου εθνικού προϊόντος, που τον καρπό μας τον παίρνουν οι σταφιδέμποροι και σε εμάς αφήνουν τα κόρτσαλα και τις σαρωματίνες, ήρθε η ώρα να απαιτήσουμε το δίκιο μας, να πάρουμε την τύχη στα χέρια μας, να μη μας λένε ψέματα… Εμπρός να κατεβούμε στην Πύλο να διεκδικήσουμε ό,τι μας ανήκει…»!

Και έτσι άρχισε η πορεία προς την Πύλο, εκεί όπου θα ενωθούν με πολλές χιλιάδες αγροτικού κόσμου που έχουν καταφθάσει από άλλα μέρη και τους περιμένουν… Ο ανταποκριτής Κώστας Καραλής της εφημερίδας «Νεολόγος Πατρών» σε άρθρο με τίτλο «Τα αιματηρά γεγονότα είναι ευθύνη της Χωροφυλακής», παρέχει την πληρέστερη περιγραφή των γεγονότων της Δευτέρας 26 Αυγούστου του 1935:

«Από το μεσημέρι της Δευτέρας, από την περιφέρεια Κυνηγού κατέβηκαν γύρω στους 1500 στην πόλη για να διαμαρτυρηθούν στην Κυβέρνηση για το Σταφιδικό Ζήτημα, σε ενίσχυση της Επιτροπής Γαργαλιάνων. Πριν όμως αναχωρήσουν από τα χωριά τους, είχε μεταβεί ο διοικητής της τοπικής χωροφυλακής στα χωριά της περιφέρειας αυτής με κάποιους χωροφύλακες, για να τους παρεμποδίσει να κατεβούν στην πόλη. Δυστυχώς οι παρακλήσεις του, όχι μόνο δεν εισακούσθησαν, αλλά οι διαδηλωτές τον συνέλαβαν μαζί με τους χωροφύλακες, τους αφόπλισαν και τους έδωσαν εντολή να μη κινηθούν από το χωριό Κυνηγού. Το βραδάκι μόνον αφέθηκαν ελεύθεροι, με την εντολή να μεταβούν στη Μεθώνη και να παραμείνουν εκεί. Αυτό και έγινε. Φτάνοντας στην Πύλο όλο το πλήθος, μετέβησαν στο τηλεγραφείο, το οποίο φύλαγε δύναμη χωροφυλακής, και το κατέλαβαν. Οι χωροφύλακες απεσύρθησαν στο τμήμα εν αναμονή νεωτέρων οδηγιών. Από το μεσημέρι μέχρι της 8 το βράδυ δεν κατάφεραν να έλθουν σε επαφή με το Υπουργείο, παρά μόνον με το Νομάρχη Καλαμών, ο οποίος τους συμβούλεψε να διαλυθούν και ότι η Κυβέρνηση θα κάνει αυτό που πρέπει! Ο εμπορικός σύλλογος καθώς και ο βιοτεχνικός, ανακοίνωσαν ψηφίσματα, ότι τάσσονται με το πλευρό των σταφιδοπαραγωγών, ελπίζοντες ότι θα κατευνάζονταν και θα αποφευγόταν η λεηλασία των καταστημάτων τους. Όλοι οι διαδηλωτές κρατούν στα χέρια τους ρόπαλα και δυο-τρείς, δίκανα όπλα. Ανάμεσα στους διαδηλωτές βρίσκονται και πολλές γυναίκες που ήλθαν και αυτές από τα χωριά για ενίσχυση των συζύγων τους. Αφού μέχρι τις 8 δεν έλαβαν καμιά απάντηση εκ μέρους της Κυβέρνησης, κατέβηκαν στην παραλία όπου βρίσκονταν τα αρχεία του ΑΣΟ και μπαίνοντας σε αυτά, πέταξαν στο δρόμο τα βιβλία και μερικά έπιπλα και έβαλαν φωτιά. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι υπάλληλοι του ΑΣΟ είχαν πάρει τα βιβλία, τα χρήσιμα, από το απόγευμα και έτσι δεν καταστράφηκαν. (*Ένας εκ των υπαλλήλων ήταν ο Αντώνης Στελιόπουλος και είχε στο σχολείο μια 9χρονη κόρη, την Ελένη).

Με τη φωτιά κατέβηκαν αμέσως όλοι οι χωροφύλακες με επικεφαλής τον ανθυπασπιστή και άρχισαν να πυροβολούν (κυριολεκτικά «στο ψαχνό»)! Με τους πρώτους πυροβολισμούς όλοι οι διαδηλωτές διαλύθηκαν τροχάδην κατευθυνόμενοι προς τα χωριά τους. Δυστυχώς όμως οι χωροφύλακες δεν τήρησαν την ψυχραιμία τους και εξακολούθησαν να πυροβολούν. Σήμερα βρέθηκαν πολλά αίματα στο δρόμο Πύλου-Μεθώνης. Και αυτά θα είναι από τους χωρικούς διαδηλωτές που τραυματίστηκαν από τους χωροφύλακες. Σε πολλούς τοίχους φαίνονται τα σημεία των σφαιρών.

(* Επρόκειτο δηλαδή για ένα πρωτοφανές «Ματωμένο ηλιοβασίλεμα» το οποίο όπως θα προσέξετε αποτυπώνεται με μια “μελαγχολική ακρίβεια” στο ψηφιδωτό του Βασίλη!).

Ολόκληρος ο πληθυσμός της πόλης αποδίδει τα αίτια των φόνων και τραυματισμών στην κακή εκτίμηση των πραγμάτων από τους χωροφύλακες που δεν τήρησαν την ψυχραιμία τους. Όλο αυτό το διάστημα ο διοικητής βρισκόταν στη Μεθώνη και διεύθυνε ο ανθυπασπιστής, ο οποίος είχε κρεμάσει επιδεικτικά το πιστόλι του. Αξίζει να σημειωθεί ότι κανείς από τις αρχές δεν έπαθε τίποτα… Προς συγκάλυψη των γενομένων από αυτούς, οι χωροφύλακες διέδιδαν ότι οι διαδηλωτές θα καίγανε την Εθνική Τράπεζα και την Εφορία και ότι θα μετέβαιναν στο Φρούριο για να απολύσουν τους φυλακισμένους. Αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια! Διότι αν ήθελαν να κάψουν δε θα έβγαζαν από τα γραφεία του ΑΣΟ στην αυλή τα διάφορα είδη του γραφείου, αλλά θα έβαζαν φωτιά μέσα στο γραφείο. Όλη η νύχτα πέρασε με αβεβαιότητα για το σήμερα.

( * Αξίζει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος κήρυξε στρατιωτικό νόμο σε όλη την Μεσσηνία από την 1η πρωινή ώρα της 27ης Αυγούστου που κράτησε μέχρι τα μεσάνυχτα της 29ης Αυγούστου και επέβαλλε λογοκρισία. Τα φύλλα των τοπικών εφημερίδων της 27ης Αυγούστου θα έβγαιναν λευκά. Διατάσσει στρατό και σώματα ασφαλείας να κατέβουν από την Καλαμάτα στην Πύλο για καταστολή με κάθε θυσία της μεγάλης Εξέγερσης. Την εντολή την δίνει ο ίδιος ο Μεσσήνιος υπουργός Ασφαλείας Περικλής Ράλλης. Και οι δυνάμεις καταστολής θα φθάσουν και από θάλασσα και από στεριά! Συνολικά δε στην Μεσσηνία έχουν τότε κινητοποιηθεί δυο μεραρχίες στρατού( η 4η Μεραρχία Ναυπλίου και η Μεραρχία Πατρών) και έχει σταλεί ισχυρή δύναμη χωροφυλακής με 300 άνδρες και 28 πολυβόλα. Το αντιτορπιλικό «Πάνθηρ» βρίσκεται στο λιμάνι της Καλαμάτας, ενώ άλλα δύο πολεμικά έχουν αράξει το ένα σε Πύλο και το άλλο κοντά στα Φιλιατρά. Ο στρατός έχει καταλάβει τις κωμοπόλεις! Ο Νομάρχης Γ. Κίτσος μιλώντας σε κάποιους εκπροσώπους του τύπου τονίζει ότι τα λυπηρά επεισόδια της Πύλου προκάλεσαν οι Κομμουνιστές. Συγκεκριμένα είπε: “Θα τιμωρηθούν παραδειγματικά οι υπεύθυνοι διότι δεν είμεθα διατεθειμένοι να παίζωμεν με τους Κομμουνιστάς”. Μη βρίσκοντας όμως τους αποκαλούμενους «πρωταίτιους», κυνηγούν οποιονδήποτε…).

  Ο Καραλής συνεχίζει στην ανταπόκρισή του: “Ευτυχώς ήρθε σήμερα (από τα ξημερώματα), Τρίτη 27 Αυγούστου, ο Αντιεισαγγελεύς (κ.Περιστερίδης), ένας Ταγματάρχης χωροφυλακής και ένας Λοχαγός (κ. Πίκουλας) από την Καλαμάτα με μικρή δύναμη οπλιτών και με καλές διαθέσεις  και δε συνέβη τίποτα το έκτροπο. Διότι αλλιώς θα είχαμε πάλι τα χθεσινά συμβάντα. Γύρω στους 2000 σταφιδοπαραγωγούς από τα χωριά Βλαχόπουλο, Πισπίσα, Καραμανώλι, Κρεμμύδια, Οσμάναγα, έρχονταν διαδηλώνοντας στην πόλη. Έξω από την πόλη σε απόσταση μισής ώρας (στο Μηδέν), βρισκόταν ο ενωματάρχης με 6 χωροφύλακες, ο οποίος με την καλή του συμπεριφορά τους σταμάτησε, υποσχόμενος ότι θα έρθει ο Αντιεισαγγελέας. Σε αυτόν θα παρουσιαζόταν μια επιτροπή αγροτών και θα μετέβαιναν μαζί στην πόλη για να στείλουν τη διαμαρτυρία τους δια του τηλεγραφείου. Αυτό και έγινε. Μετέβη ο Αντιεισαγγελέας με μια επιτροπή σταφιδοπαραγωγών, παρά τις αντιρρήσεις του Λοχαγού κ. Πίκουλα ότι ο Αντιεισαγγελεύς  δεν μπορεί να πηγαίνει εδώ και κει. Ήλθαν στην πόλη και έδωσαν το ψήφισμα χωρίς να γίνει το παραμικρό επεισόδιο. Σήμερα δε το εσπέρας, αφίχθη και ετέρα δύναμης οπλιτών προς την τήρηση της τάξεως”.

(* Το γεγονός ότι φθάνει το εσπέρας -δηλαδή με καθυστέρηση- η δεύτερη ομάδα στρατού που είχε ξεκινήσει από τις πρωινές ώρες δηλώνει πως μια προσπάθεια απελπισίας 5-6 νεαρών Χανδριναίων  να γκρεμίσουν το μικρό ξύλινο γεφύρι που πρωτομπαίνουμε στο χωριό, από το οποίο θα πέρναγαν αναγκαστικά τα οχήματα του στρατού φαίνεται ότι έπιασε τόπο! Κερδήθηκαν -σύμφωνα με αφηγήσεις-  μερικές υπερπολύτιμες ώρες για την πρόχειρη επανακατασκευή του, μέχρι την άφιξη του στρατού στην Πύλο, για να προλάβουν οι «πρωταίτιοι» να κρυφτούν στα γειτονικά χωριά). 

Για τους 3 νεκρούς της σύγκρουσης αναφέρονται τα εξής: “ O Κώστας Τσαρπάλας, όπως μαθεύτηκε, δεν φονεύθηκε εκείνη την ώρα (της σύγκρουσης), αλλά μετά μισή ώρα, σε απόστασή από τον τόπο της πυρκαγιάς χιλίων μέτρων, ενώ βάδιζε, πυροβολήθηκε από όπλο τύπου μάλινχερ και υπέστη διαμπερές τραύμα στη λεκάνη, παρά την βουβωνική χώρα, απεκοπέντος και του ενός δακτύλου του. Παρ’ όλους τους τραυματισμούς και το φόνο του Τσαρπάλα, εξακολούθησαν οι πυροβολισμοί (*στοχεύοντας προφανώς έναν παιδικό φίλο του -τον Μήτσο τον Καραμπάτσο-, που πρόλαβε και πήδηξε την τελευταία στιγμή έναν μαντρότοιχο…). Πολλοί είχαν μπει στο καφενείο του Κοτσίρη και παρότι ήταν σκοτάδι, οι χωροφύλακες μπήκαν με προτεταμένα τα όπλα και απειλούσαν τους εκεί εβρισκόμενους, βρίζοντάς τους. Την στιγμή εκείνη παρουσιάστηκε ο εντός ευρισκόμενος ιερέας Γιώργης Φρέντζος και τους είπε: “Για όνομα του Θεού, παιδιά μη”! Ένας χωροφύλακας ονόματι Παναγιώτης Τούμπανος, πυροβόλησε τον Ιερέα, ευτυχώς ανεπιτυχώς, βρίζοντάς τον. Με παρατεταμένα τα όπλα τους επέτρεψαν να μεταβούν στα σπίτια τους. Η δράση αυτού του χωροφύλακα, μαζί με κάποιου άλλου, του οποίου το όνομα δε μαθεύτηκε, οι οποίοι “απειλούσαν το σύμπαν”, πυροβολώντας κάθε στιγμή, παρότι οι διαδηλωτές χωρικοί είχαν φύγει και είχαν μείνει μόνον οι ντόπιοι. Στο καφενείο του Βασίλη Λαβιώτη οι χωροφύλακες έπραξαν τα ίδια, σπάζοντας τους υαλοπίνακες του καφενείου. Ο φονευθείς Τσαρπάλας μεταφέρθηκε μετά από μία και παραπάνω ώρα στο Φαρμακείο, αφού είχε πιά πεθάνει! Τοποθετήθηκε στο πεζοδρόμιο και εγκαταλείφθηκε εκεί, μέχρις τις 11 τη νύχτα. Σε όλο αυτό το διάστημα δε φρόντισε κανείς να φωνάξει γιατρό, διότι και ο γιατρός Γιώργος Λαμπρακόπουλος, ήταν κλεισμένος από τον φόβο του! Κατά τις 10 και μισή έφεραν γιατρό για τον 15χρονο  Γιώργη Πατσούρο του Σπύρου, ο οποίος είχε δεχθεί διαμπερές τραύμα στη λεκάνη, μπροστά από το Τελωνείο στην πλατεία Νέστορος και δυστυχώς απεβίωσε! Την επομένη ημέρα, Τετάρτη 28 Αυγούστου γράφει ο Καραλής: “Σήμερα το πρωί ήρθε είδηση από το χωριό Μεσοχώρι, ότι απεβίωσε από τα τραύματά του ένας σταφιδοπαραγωγός ονόματι Χρονόπουλος!

(*Εδώ υπάρχει μια σύγχυση! Χρονόπουλος στους νεκρούς από Μεσοχώρι δεν υπήρξε διότι θα το γνώριζαν οι ντόπιοι! Κατά μια εκδοχή που συζητιόταν από ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα και την οποία και προσωπικά υποστηρίζω, ο στρατιώτης ρωτώντας τον ετοιμοθάνατο που είδε στον «ματωμένο» όπως προείπαμε δρόμο για το Μεσοχώρι (και όχι ακριβώς μέσα στο Μεσοχώρι) τον ρώτησε πως λέγεται και του είπε Χριστόπουλος. Ο ανταποκριτής θεώρησε ότι ο στρατιώτης άκουσε λάθος και αντί για Χριστόπουλος που δεν υπάρχει στο Μεσοχώρι, γράφει Χρονόπουλος! Την ίδια ημέρα συμβαίνουν τα επεισόδια στο Ροντάκι Κυπαρισσίας, όπου διαδίδεται το όνομα ενός τραυματίας ως Χρονόπουλου που ενώ απλά είχε ένα τραύμα στο χέρι, κάποιοι τον θεωρούν ετοιμοθάνατο και λανθασμένα «επικροτείται» βιαστικά στην ειδησεογραφία το όνομα αυτό ως το όνομα του 3ου νεκρού στα «Σταφιδικά» του 1935). Δυστυχώς το πτώμα του 3ου νεκρού (όπως και αν λεγόταν: Χρονόπουλος ή πιθανότερα Χριστόπουλος) δεν αναζητήθηκε δυστυχώς από κανένα συγγενικό του πρόσωπο.

Πέραν όμως των τριών αυτών νεκρών και των επισήμως 12 τραυματιών, η αθηναϊκή εφημερίδα «Ελεύθερος Άνθρωπος» κάνει νύξη για περισσότερους νεκρούς εκ των δεκάδων τραυματιών κάποιοι εκ των οποίων είχαν τραυματιστεί σοβαρά και πιθανότατα θα πέθαιναν αργότερα! Κάτι τέτοιο όμως επίσημα δεν επιβεβαιώθηκε! Η ίδια εφημερίδα στις 29-08-1935 φέρει άρθρο με τίτλο: «ΌΧΙ ΠΛΕΟΝ ΑΙΜΑ ΟΥΤΕ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΙΣ. Η ΣΤΑΦΙΣ ΕΙΝΑΙ ΕΘΝΙΚΟΝ ΠΡΟΪΟΝ ΚΑΙ Ο ΛΑΟΣ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΕΒΑΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ»!!!  Όμως δυστυχώς μόνον ως… «Εθνικό Κεφάλαιο» δεν αναγνωρίζεται εκείνη την εποχή η πολύτιμη “Υπεραξία” που παράγει ο αγροτικό κόσμος και που την ιδιοποιούνται μια χούφτα εκμεταλλευτές! Η Ιστορία γράφεται με το “στομάχι” και Σύσσωμος αυτός ο εξαθλιωμένος αγροτικός κόσμος, ανεξαρτήτως ιδεολογικής και πολιτικής τοποθέτησης, είχε κατέβει στο μεγάλο συλλαλητήριο! Το κυνηγητό θα βαστάει μέχρι τα Χριστούγεννα! Νοικοκυριά και περιουσίες καταστρέφονται, γίνονται συλλήψεις, αγρότες βασανίζονται…

Όλα αποτυπώνονται στην προειδοποίηση του Πηδασαίου κομμουνιστή ηγέτη Χρήστου Κουβελιώτη (*ο οποίος την Πρωτομαγιά του 1944 θα βρίσκεται ανάμεσα στους εκτελεσθέντες της Καισαριανής): “Αυτή τη φορά οι σταφιδοπαραγωγοί προτιμούν χίλιες φορές να πεθάνουνε στον αγώνα για μια ελεύθερη ζωή, παρά να υποστούνε τον ατιμωτικό της πείνας θάνατο”!!!

Όλες οι εικόνες και τα συναισθήματα των «Σταφιδικών» του 1935 αποτυπώνονται μέσα σε αυτό το ψηφιδωτό του Βασίλη Διονυσόπουλου! Η υπομονή, η ενότητα, η αποφασιστικότητα, η τόλμη, ο μόχθος, η αγωνία, η οργή, η αγανάκτηση, αλλά και η απόγνωση του αγροτικού κόσμου εκείνο το «ματωμένο» ηλιοβασίλεμα της 26ης Αυγούστου! Τα τρία θύματα στην «Κάθαρση» εκείνης της Μεσοπολεμικής Ελληνικής Τραγωδίας, στο επίκεντρο του έργου, αποτελούν απλά  την “κορυφή του παγόβουνου”! Στην πραγματικότητα τα θύματα στην πορεία της κλιμάκωσης του σταφιδικού κινήματος είναι πάμπολλα… Είναι τόσα πολλά, όσες και οι… μικρές ψηφίδες που ενώθηκαν με απαράμιλλη ακρίβεια για να γίνει αυτό το έργο και απαρτίζουν την περιφέρεια αυτού! Τα θύματα της σταφιδικής κρίσης του Μεσοπολέμου δεν είναι μονάχα αυτοί οι τρείς νεκροί που έφυγαν από σφαίρες! Είναι οι πάμπολλοι νεκροί της φτώχειας και της ανέχειας την εποχή του Μεσοπολέμου. Ανάμεσά τους χιλιάδες παιδάκια που πέθαναν εκείνη την εποχή από τη Φυματίωση που “θέριζε” εξαιτίας της πείνας και της έλλειψης (μη ανακάλυψης μέχρι τότε) της Πενικιλίνης. Στα θύματα είναι ένα μεγάλο τμήμα των αγωνιστών που φυλακίστηκε και εξορίστηκε και οι οικογένειές τους, καθώς και ένα άλλο μεγαλύτερο τμήμα πάμφτωχων αγροτών που οδηγείται στις πόλεις για να επιβιώσει και απαρτίζει αναγκαστικά μια νέα μάζα προλεταρίων «ξένη» προς το συντεχνιακό κύκλο!

Βέβαια το μικρό, επώδυνο διάλειμμα, της Βασιλομεταξικής δικτατορίας δεν θα ανατρέψει τη δυναμική της ενότητας Εργατών-Αγροτών-Αυτοαπασχολούμενων και Διανοουμένων  που προώθησαν τα αγροτικά στελέχη του ΚΚΕ και του ιδιότυπου ΑΚΕ της Πυλίας καθ’ όλη την διάρκεια του Μεσοπολέμου. Η συσπείρωση αυτή, σε Πανελλήνιο επίπεδο, θα γίνει το «προζύμι» για τη συγκρότηση της συμμαχίας των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων που έμελλε να αποτελέσει και τον κορμό της λαογέννητης Εθνικής μας Αντίστασης!

Ο επερχόμενος όμως σκληρός πόλεμος ενέτεινε  -πέρα από τα πάθη-  και την περαιτέρω συρρίκνωση της αγροτικής μας παραγωγής. Η γη λόγγωσε και σήμερα οι δασικοί χάρτες του 1947 που χρησιμοποιούνται, βασισμένοι σε αεροφωτογραφίες του 1939, ασφαλώς και δεν αποδίδουν σε καμιά περίπτωση το πραγματικό εύρος των κάποτε καλλιεργήσιμων εκτάσεων! 

 Εν κατακλείδι! Το έργο του Βασίλη Διονυσόπουλου, ογδόντα και κάτι χρόνια μετά, κρατάει ανεξίτηλη αυτή τη Συλλογική Μνήμη της θυσίας και του αγώνα του λαού που συνεχίζει να αντηχεί μέσα από τους ορίζοντες που ανοίχτηκαν από τους εξεγερμένους και που παραμένουν επίκαιροί, όσο και ανεκπλήρωτοι. Αξίζει να μπει σε περίοπτη θέση στην πόλη της Πύλου! Δεν έχουμε εξάλλου το δικαίωμα να γυρίζουμε την πλάτη στην Ιστορία, αλλά οφείλουμε να την κοιτάμε κατάματα!

Σποράκι-σποράκι συλλέγεται η αγροτική παραγωγή, πετραδάκι-πετραδάκι οικοδομείται η εμπιστοσύνη, η φιλία και η συναδέλφωση των ανθρώπων και των λαών! Ψηφίδα-ψηφίδα σχηματίζεται η ενότητα και η συνοχή! Και εδώ σήμερα σε αυτήν την  Έκθεση, η λεπτομέρεια και η συνοχή του ψηφιδωτού του Έλληνα Βασίλη, συναντά τη ζωηρότητα και την εκφραστικότητα των χρωμάτων της Ακουαρέλας  του Γερμανού Manuel! Απολαύστε την!»

Η «Labor Daily» εφημερίδα της Αυστραλίας

Η «Labor Daily» εφημερίδα της Αυστραλίας

346 Συνολικές προβολές, 1 Σήμερα

Leave a Reply