ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

«Τα Τετράδια» του Γιώρη Βγενή με αληθινές ιστορίες της Αυλώνας, ένα νέο βιβλίο-παρακαταθήκη του Γ. Καπερώνη

0

Τι μπορεί να… κρύβουν τα τετράδια ενός ανθρώπου, που έχει εγκαταλείψει τα εγκόσμια εδώ και 20 χρόνια;

Πολλά θα μπορούσε να εικάσει κανείς και αναλόγως με τη δράση, το κύρος, την κοινωνική θέση και οικονομική ισχύ του εν ζωή!

Βεβαίως, στην περίπτωση με «Τα Τετράδια» του Γεωργίου Δ. Καπερώνη (γνωστού ως Γιώρη Βγενή) από την Αυλώνα Τριφυλίας δεν κρύβουν μυστικά, ούτε θησαυρούς ή άλλα υλικά αγαθά. Κρύβουν όμως παρακαταθήκες για την οικογένειά του, τους φίλους του, αλλά και τους Αυλωνίτες γενικότερα… Τους συγχωριανούς που ανεξάρτητα «κόμματος και χρώματος» είχαν και έχουν τις καλύτερες αναμνήσεις από το πέρασμα του Γιώρη Βγενή , από το μάταιο τούτο κόσμο!

Το ρητορικό εισαγωγικό ερώτημα, που δεν ισχύει για μένα που τον θυμάμαι από παιδί, τον γνώρισα και τον έζησα δεν τίθεται καν, παρ’ ότι για λόγους ευνόητους θέτει στα προλογικά σημειώματα ο μεγάλος του γιος, αγαπητός φίλος από τα παλιά, Διονύσης Καπερώνης.

Ίσως κι εγώ αν επρόκειται για τον πατέρα μου το ίδιο «άγχος» να είχα, αφού το να δώσεις στη δημοσιότητα, μετά τόσα χρόνια, τις γραπτές «μαρτυρίες» και παρακαταθήκες του, έχεις μια αγωνία για το τι θα πουν οι άλλοι, πώς θα «υποδεχθούν», πώς θα σχολιάσουν και πώς θα αντιμετωπίσουν τις γραφές για πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις που αναφέρονται στα τετράδια του αειμνήστου Γεωργίου Καπερώνη.

Επειδή ήμουν από τους πρώτους αποδέκτες των «τετραδίων» εδώ και περίπου μια δεκαετία, είχα σκύψει με ενδιαφέρον, περιέργεια αλλά και αγάπη για τα πρόσωπα και τις καταστάσεις στη γενέτειρα, από τότε παρότρυνα τον Διονύση να προχωρήσουμε στην έκδοσή τους, πρόταση που αποδέχτηκε και… βάλαμε μπροστά! Έτσι έγινε η μεταφορά των χειρογράφων σε ηλεκτρονική μορφή και έγιναν κάποιες «πρόβες» για την κατάταξη και προσαρμογή του πολύτιμου υλικού σε βιβλίο.

Αντικειμενικοί λόγοι εμπόδισαν τότε την έκδοση, η οποία ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο τρόπο πρόσφατα, υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια του Σπύρου Τρουπάκη, ενώ την έκδοση κοσμούν φωτογραφίες από το αρχείο του, καθώς και το οικογενειακό αρχείο.

Ξεχωριστή νότα και ευχάριστη έκπληξη της έκδοσης ήταν τα πολύ ευρηματικά σκιτσάκια της αδελφής του αειμνήστου Αγγελικής Καπερώνη, που όπως αναφέρει ο Διονύσης στήριξε ολόκαρδα την «επιχείρηση» έκδοσης «Των Τετραδίων».

Ευτυχώς, την ίδια άποψη με μένα για τα γραφτά του Γιώρη Βγενή είχαν και έχουν και άνθρωποι που δεν τον γνώρισαν ποτέ, άνθρωποι «ειδικοί» και μη κρίνοντας «Τα Τετράδια» για την ιστοριογραφική, λαογραφική και λογοτεχνική τους αξία.

Μια επιστολή στον συγγραφέα -πατέρα που δεν εστάλη ποτέ, ένα εισαγωγικό σημείωμα και ένας μικρός πρόλογος από τον Διονύση, «προσανατολίζουν» τον αναγνώστη, τον βάζουν στα… μυστικά των «Τετραδίων». Άφησα για το τέλος την απάντηση στο ερώτημα: Μα τι είναι τέλος πάντων «Τα Τετράδια» του Γιώρη Βγενή ; Η απάντηση έρχεται από τον υπότιτλο του βιβλίου: Πρόκειται για αληθινές ιστορίες της Αυλώνας, όπως τις διέσωσε και τις απέδωσε σε καιρούς χαλεπούς ο αείμνηστος Γεώργιος Δ. Καπερώνης, με την επιθυμία μάλιστα να εκδοθούν. Είχε συναίσθηση, προφανώς, της ποικιλώνυμης αξίας τους, γιατί μπορεί να μην ήταν ο συγγραφέας «γραμματιζούμενος», αλλά ήταν άνθρωπος με κοινωνική συνείδηση, σπουδαγμένος στη ζωή και τους αγώνες από μικρό παιδί για την επιβίωση και τη βελτίωση της ζωής της οικογένειας και των Αυλωνιτών. Αυτή του η συνείδηση δεν ήταν απροσδιόριστη πολιτικά και κοινωνικά! Δεν ήταν sui generis τύπος και καιροσκόπος ο Γιώρη Βγενής. Ήταν αγωνιστής για την επιβίωση και την κοινωνική προκοπή της οικογένειας, αλλά της κοινωνίας των Αυλωνιτών, την οποία υπηρέτησε, επί πολλά χρόνια ως πρόεδρος του Συνεταιρισμού, ως επαγγελματίας (αγροκτηνοτρόφος, τυροκόμος, καφεπαντοπώλης), αλλά και κοινοτικός σύμβουλος κοινής αποδοχής και αντιπρόεδρος του χωριού για μία διετία.

Και φθάνουμε τώρα στο «επίμαχο» που θα περίμενε κανείς από το παρόν σημείωμα. Τι περιλαμβάνουν τελικά τα… περιβόητα αυτά «Τετράδια»; Το αποτυπώνει με απλά λόγια στον πρόλογο ο Διονύσης. Ιδού:

«Η παρούσα έκδοση αποτελεί ένα ντοκουμέντο και παρακαταθήκη του συγγραφέα για τον τόπο του. Το βιβλίο αυτό δίνει πολύτιμα στοιχεία για την ιστορία, την κοινωνία και τις ποικίλες πλευρές της ζωής των παλιών Αυλωνιτών με έμφαση στην περίοδο του Μεσοπολέμου και της Κατοχής. Ο συγγραφέας περιγράφει το ιστορικό παρελθόν των ανθρώπων του χωριού του μέσα από τις δικές του προσωπικές μνήμες αλλά και από τις διηγήσεις των παλιότερων της γενιάς του που είχε διασώσει αποτυπώνοντά τες σε χαρτί. Ο Γεώργιος Καπερώνης δεν ήταν επαγγελματίας συγγραφέας ούτε καν “γραμματιζούμενος” αφού είχε μόλις τελειώσει την β’ τάξη του Σχολαρχείου (σημερινή β’ Γυμνασίου).

Επιδίωξη στην αντιγραφή του χειρογράφου ήταν να κρατηθεί ατόφια η ζωντάνια και η καθαρότητα του κειμένου με τις λιγότερες δυνατές επεμβάσεις, όπου εκρίνετο άκρως απαραίτητο. Δεν έγινε καμία απολύτως αλλαγή στη γλώσσα ή περικοπή στο κείμενο. Το αρχείο (προσωπικά χειρόγραφα κείμενα και σημειώσεις σε τρία εκατοσέλιδα μαθητικά μπλε τετράδια γραμμένα από αγάπη και ανιδιοτέλεια) μου το παρέδωσε η μητέρα μου, αφού είχε πεθάνει ο πατέρας μου, μετά από δική του επιθυμία, με σκοπό την έκδοσή του σε βιβλίο.

Αποτίοντας φόρο τιμής στη μνήμη του, εκδίδεται τούτο το βιβλίο με την ελπίδα βοηθήσει όλους όσοι το διαβάσουν, ντόπιους και μη, να γνωρίσουν καλύτερα την Αυλωνα του περασμένου αιώνα, τους ανθρώπους της, τον τρόπο ζωής τους και συνήθειές τους».

Όπως αναφέρει σε άλλο σημείωμα ο Διονύσης πολλά από αυτά που περιγράφονται στο βιβλίο είναι μεν γνωστά, δεν έχουν όμως μέχρι τώρα αποτυπωθεί εντύπως από κάποιον άλλον, ενώ πολλά άλλα είναι παντελώς καινούργια. Και σε άλλο σημείο του εισαγωγικού σημειώματος αναφέρει ο Διονύσης:

«Σαν υπεύθυνος της ΕΠΟΝ (Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων) είχε προσωπικές εμπειρίες και βιώματα για σημαντικά γεγονότα και πρόσωπα κατά τη διάρκεια της κατοχής τα οποία και περιγράφει. Το τελείως καινούργιο στα γραπτά του είναι φυσικά τα 35 διηγήματα, που αποτελούν το τρίτο μέρος του βιβλίου και είναι ουσιαστικά αληθινές ιστορίες κυρίως της περιόδου του μεσοπολέμου με ήρωες κατοίκους του χωριού που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν, έζησαν όλη τη ζωή τους και πέθαναν στην Αυλώνα.

Στη διλληματική κατάσταση “Ναι ή Όχι στην έκδοση του βιβλίου;” βρήκα εύκολη διέξοδο τασσόμενος χωρίς επιφυλάξεις με τη λέξη πριν το διαζευκτικό. Βιβλίο, λοιπόν, από τον Γιώρη Καπερώνη, έναν λαθρεπιβάτη της λαογραφίας».

Το βιβλίο είναι πολύ σωστά δομημένο και αποτελείται από Τρία Μέρη, ενώ το αναλυτικό ευρετήριο των θεμάτων προηγείται κάνοντας «Τα Τετράδια» πιο λειτουργικά και ευκολοδιάβαστα, αφού a prior ικανοποιούν ακόμα την «περιέργεια» των πιο μυημένων περί τας γραφάς…

  • Το Πρώτο Μέρος περιλαμβάνει: «Το Σόι των Καπερωναίων»
  • Το Δεύτερο Μέρος περιλαμβάνει την αυτοβιογραφία (μυθιστορηματική) του Γεωργίου Καπερώνη.
  • Το Τρίτο Μέρος περιλαμβάνει 35 διηγήματα (αληθινές ιστορίες) για τους ανθρώπους και τη ζωή στο χωριό από το 1900 μέχρι τη μεταπολίτευση.
  • Τέλος υπάρχει επεξηγηματικό Γλωσσάρι και γενεαλογικός πίνακας της οικογένειας.

ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο ΓΙΩΡΗΣ ΒΓΕΝΗΣ

Άφησα τελευταίο το βιογραφικό του συγγραφέα των «τετραδίων» όπως το παραθέτει με περισσή αξιοπρέπεια και σεμνότητα ο Διονύσης Καπερώνης. Για μένα και για όσους γνώριζαν τον αείμνηστο πατέρα του δεν υπάρχει καμία υπερβολή (ούτε και η κλασική ότι οι νεκροί δεδικαίωνται), το αντίθετο μάλιστα θα έλεγα. Και αυτή είναι μια πανθομολογούμενη διαπίστωση για όσους γνώριζαν την ακεραιότητα, το ήθος, την ευγένεια, την αξιοπρέπεια, την τιμιότητα και τη συνέπεια του λιγομίλητου, αλλά πάντα εύστοχου και ειλικρινή Γεωργίου Καπερώνη. Ιδού λοιπόν πως περιγράφει τον πατέρα του ο Διονύσης:

«Ο Γεώργιος Διον. Καπερώνης (γνωστός σαν Γιώρη Βγένης) γεννήθηκε το 1920 στην Αυλώνα Τριφυλίας Μεσσηνίας. Παντρεύτηκε τη Χρυσαυγή Γεωργ. Κανελλοπούλου, συγχωριανή του, το 1949 και δημιούργησε μια επιτυχημένη οικογένεια με τέσσερα παιδιά και έξι εγγόνια. Μεγάλωσε και έζησε όλη του τη ζωή στο χωριό του, την Αυλώνα, και πέθανε το 1997 σε ηλικία 77 ετών. Κατά τη διάρκεια της ζωής του συγκέντρωσε σιγά-σιγά και συστηματικά ένα πολύτιμο υλικό για την ιστορία και τη ζωή της γενέτειρας του το οποίο και αποτύπωσε από μνήμης στο χαρτί (τα τετράδια του), εμπλουτίζοντας το με τα προσωπικά του βιώματα σε μια γλώσσα απλή μα και αφάνταστα γλαφυρή. Αυτή η έκδοση αποτελεί ένα ντοκουμέντο και παρακαταθήκη του συγγραφέα για τον τόπο του.

Μες στον ιδεολογικό του κόσμο υπήρχε ένα βαθύτατο αριστερό υπόστρωμα που ήταν άλλωστε εκείνο που τον έκανε ένα καλό και αγαπητό άνθρωπο χωρίς εχθρούς. Ποτέ δεν μπέρδεψε τις προσωπικές του σχέσεις με την πολιτική. Το κόστος του εμφυλίου διχασμού τον είχε κάνει ρεαλιστή στον τρόπο ζωής του.

Ο Γεώργιος Καπερώνης ήταν εργατικός και έντιμος, οργανωτικός και μεθοδικός, κοινωνικός και φιλόξενος. Ήταν άνθρωπος με χαρίσματα όπως η ευγένεια, η καλοσύνη και η καταδεκτικότητα. Ήταν κυριολεκτικά Λάκων στην ομιλία του με οδηγό περισσότερο τη λογική και λιγότερο το συναίσθημα. Οι συγχωριανοί του τον εκτιμούσαν και τον σέβονταν. Γι’ αυτό και τον εξέλεξαν για είκοσι συνεχή χρόνια πρόεδρο του Γεωργικού Συνεταιρισμού Αυλώνας. Την μοναδική φορά που έβαλε υποψηφιότητα για κοινοτικός σύμβουλος, εξελέγη πρώτος σε σταυρούς-ψήφους και χρημάτισε αντιπρόεδρος της κοινότητας για δύο χρόνια.

Κατά την διάρκεια της κατοχής από τους Γερμανούς, τον Φεβρουάριο του 1943, έγινε στην Αυλώνα η γενική συνέλευση του ΕΛΑΣ-ΕΑΜ ορεινής Τριφυλίας και Ολυμπίας. Μετά από ψηφοφορία των μελών, ο Γεώργιος Καπερώνης εξελέγη υπεύθυνος της ΕΠΟΝ (Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων], θέση που κράτησε μέχρι και μετά την απελευθέρωση. Τον Απρίλιο του 1967 συνελήφθη και φυλακίστηκε από τη Χούντα ως επικίνδυνος κομμουνιστής. Πέρασε πολλά στην ζωή του και ανήκε σε μια γενιά που ήταν φτιαγμένη από ένα ειδικό DNA, που ζυμώθηκε στις εμπειρίες της κατοχής, του εμφυλίου, της φτώχειας και της σκληρής δουλειάς. Συνεπής στις αρχές του, ασυμβίβαστος, πορεύθηκε πάντα δίχως υποχωρήσεις και εκπτώσεις.

Στη ζωή του, εκτός από γεωργός που ήταν το κύριο επάγγελμα του, υπήρξε κτηνοτρόφος, τυροκόμος και καφεπαντοπώλης πάντα στο χωριό του, την Αυλώνα».

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΥΛΩΝΑ

Θέλω να εκφράσω και δημόσια τη χαρά και την ικανοποίησή μου για την έκδοση των χειρογράφων του Γεωργίου Καπερώνη, αφού πρόσφατα προλογίζοντας τις εκδόσεις του Αμβροσίου Καρατζά, είχα παροτρύνει τους Αυλωνίτες να μη διστάζουν να αποτυπώνουν στο χαρτί ή να εκδίδουν σε βιβλία, ιστορικές και λαογραφικές καταγραφές των προγόνων τους, φωτογραφίες και άλλα ντοκουμέντα για την παλιότερη και πρόσφατη ιστορία και τη ζωή στην Αυλώνα. Πέρα από την τιμή στη μνήμη των γεννητόρων και την καταγραφή της ιστορίας του χωριού στα «πέτρινα χρόνια» της Ελλάδας (και της Αυλώνας), αποτελεί μια σημαντική προσφορά για τους σημερινούς και τους επερχόμενους Αυλωνίτες, όπου γης. Με τις αναμνήσεις ζει ο άνθρωπος είχε γράψει κάποιος σημαντικός συγγραφέας και αυτή η προσπάθεια που ξεκίνησε πρέπει να έχει συνέχεια. Υπάρχει και «πρώτη ύλη» και πεδίο δράσης αξιόλογων Αυλωνιτών! Οφείλουμε, λοιπόν, όλα αυτά να τα διασώσουμε και να τα διαδώσουμε ως παρακαταθήκη στις νέες γενιές Αυλωνιτών, όπως έκαναν οι αείμνηστοι Παναγιώτης Θ. Κανελλόπουλος, Γιάννης Γ. Παπαγεωργίου, Γιάννης Δ. Γεωργακάς και συνεχίζουν εύστοχα ο Δημήτρης Ι. Κολέτσος και ο Αμβρόσιος Α. Καρατζάς. «Τα Τετράδια» του Γεωργίου Καπερώνη, έρχονται στην κατάλληλη στιγμή να προστεθούν στον κατάλογο των Αυλωνίτικων εκδόσεων και αποτελούν σπονδή στη μνήμη του με τη συμπλήρωση 20 χρόνων από το θάνατό του. Σε όσους μπαίνουν στη λογική της «πολιτικής αξιολόγησης» των γραφομένων, έχω να πω ανεπιφύλακτα, ότι αυτό δεν είναι σήμερα το ζητούμενο. Οι πρόγονοί μας φρόντισαν «να τα βρουν» παρά τις μεγάλες αντιθέσεις τους και να συμβιώσουν τα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια, με τις όποιες παρεκβάσεις και παρενέργειες των πολιτικών αλλαγών και εναλλαγών, είχε επιβάλει «δια νόμων» η μετεμφυλιακή εξουσία. Αν κάποιοι σήμερα βλέπουν με συντηρητική ματιά, καχύποπτη και κοντόφθαλμη ερμηνεία τις γραφές των πρωταγωνιστών μιας άλλης σκληρής και ανελέητης εποχής, είτε είναι ανακόλουθοι, είτε διαπράττουν ιεροσυλία! Οσο για τους εμφανιζόμενους ως θεματοφύλακες της συντήρησης, αν δεν το κάνουν αυτό ιδιοτέλεια, είναι πολιτικά ανόητοι και επιπόλαιοι με περιορισμένες προσλαμβάνουσες για την κοινωνική διάσταση της ιστορίας, της λαογραφία και των παραδόσεων. Και αναμφίβολα διαπράττουν το ίδιο ή και μεγαλύτερο «αμάρτημα» από τους πολιτικούς τους προγόνους!

 

ΘΑΝΑΣΗΣ Χ. ΤΣΑΜΟΥΛΗΣ

kaperonhs-skitso-biblio_0001

Σκίτσο Αγγελική Καπερώνη

 

Υ.Γ.: Δεν μπόρεσα διαβάζοντας «Τα Τετράδια» του Γ. Καπερώνη να αντισταθώ στον πειρασμό για την παράθεση ορισμένων προσωπικών σκέψεων και απόψεων που συνειρμικά οδηγήθηκα σε σχέση με κάποια σημερινά «φαινόμενα». Λοιπόν, ο προσεκτικός τρόπος καταγραφής των εμπειριών και μαρτυριών της δύσκολης εποχής της Ιταλογερμανικής κατοχής, της Απελευθέρωσης και του Εμφυλίου από τον Γ. Καπερώνη θα πρέπει να προσμετρηθεί στο άμεμπτο ήθος και την κοινωνική του συνείδηση. Εντυπωσιάζουν ορισμένες κινηματογραφικές περιγραφές δραματικών γεγονότων του Εμφυλίου στην Αυλώνα, εξίσου όμως και η ευθύνη του συγγραφέα που δεν εκφράζεται εμμονικά ή αντεκδικητικά για πρωταγωνιστές και κομπάρσους της αντίπαλης παράταξης. Και αυτό το ήθος διακρίνει τις καταγραφές του για πρόσωπα και καταστάσεις μέχρι τη μεταπολίτευση. Η κοινωνική αποδοχή και αναγνώριση του αειμνήστου Γεωργίου Καπερώνη με δεδομένη την πολιτική του θέση και τη συνεπή υποστήριξή της, με το όποιο κόστος, μέχρι το τέλος της ζωής του, τον κατατάσσει αναμφίβολα στους κορυφαίους της χορείας των κοινωνικών αγωνιστών της Αριστεράς (του χωριού), που με την ανιδιοτέλεια και τη στάση ζωή του ήταν πάντοτε συμβατός με τι ιδέες της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της δημοκρατίας για τις οποίες από μικρό παιδί και σε αντίξοες συνθήκες αγωνίστηκε με αξιοπρέπεια, κοινωνική ευθύνη, καρτερία και αγάπη για τον συνάνθρωπο, ανεξάρτητα από τις πολιτικές διαφωνίες και αντιθέσεις. Και αυτό είναι το μεγαλείο του ανιδιοτελούς κοινωνικού αγωνιστή. Ένα μεγαλείο που, δυστυχώς, δεν το διέθεταν τότε και δεν το διαθέτουν τώρα και πάντοτε όλοι όσοι αυτοπροσδιορίζονται ως Αριστεροί. Από την πορεία, τη διαδρομή, τη δράση και τη στάση ζωής πολλών, που είδαν ή βλέπουν την Αριστερά ως άλλοθι ή και ως πολιτικό χώρο ασυλίας όπου «κάθε καρυδιάς καρύδι»… δικαιώνεται! Αυτών που βρήκαν και βρίσκουν εκεί καταφύγιο και πεδίο δράσης για βόλεμα και οικονομική ή κοινωνική ανέλιξη, κυρίως στη μεταπολιτευτική περίοδο, όπου οι συνειδήσεις εξαργυρώθηκαν στο χρηματιστήριο της δανεικής ευμάρειας, του βολέματος και του νεοπλουτισμού! Παγίδες του πελατοκεντρικού πολιτικού συστήματος, που ευτέλισε αξίες και αγώνες, εξαγόρασε συνειδήσεις, από τις οποίες δεν ξέφυγαν ούτε οι Αριστεροί, πολλοί από τους οποίους έγιναν πολιτικά και γενίτσαροι…!

Υ.Γ. 1: Το βιβλίο, που αποτελεί αυτοέκδοση, είναι αφιερωμένο στη σύζυγο Χρυσαυγή (που δεν θα το διαβάσει ποτέ…) και στη γενέτειρα Αυλώνα, όπως ήταν η επιθυμία του συγγραφέα. Διανέμεται δωρεάν και μετά από επιθυμία του Διονύση Γ. Καπερώνη, «όποιος επιθυμεί και μπορεί ας ενισχύσει με συμβολικό χρηματικό ποσό το Σύλλογο Αυλωνιτών Τριφυλίας για την υποστήριξη καλλιτεχνικών εκδηλώσεων (Θέατρο, Κινηματογράφος, μουσική και βιβλίο) στην Αυλώνα».

  • Το βιβλίο μπορεί παρά να προμηθευτεί όποιος επιθυμεί από το καφενείο του Κώστα Γ. Καπερώνη (τουρίστα) στην Αυλώνα τηλ. 6979 449055.

 

Comments are closed.