fbpx

6 Αυγούστου 1943: Έτσι άρχισε ο Ελληνικός εμφύλιος της περιόδου 1943-49

0

ΣΤΑ ΤΕΛΗ του Μάη 1943, ή ορεινή Τριφυλία είχε απελευθερωθεί από τους Γερμανούς και τους Ιταλούς και βρισκόταν υπό την προστασία του του ΕΑΜ-ΕΛΛΑΣ.

Του ΑΜΒΡΟΣΙΟΥ ΚΑΡΑΤΖΑ
Οικονομολόγου –Συγγραφέα

Στην περιοχή Βουνί του χωριού Πλατάνια Τριφυλίας είχε εγκατασταθεί εκ μέρους της αγγλικής αποστολής ο ταγματάρχης Ριντ, και το αντάρτικο τμήμα του ΕΛΑΣ υπό την αρχηγεία του ταγματάρχη Βασίλη Στρατίκη από το Καμάρι Τριφυλίας και του Χρήστου Αντωνόπουλου από το Σιτοχώριο (Πιτσά) Τριφυλίας, ενώ είχαν γίνει 3—4 ρίψεις πολεμικού υλικού από τους Άγγλους.

Τότε άρχισαν να φθάνουν στην τοποθεσία Βουνί αλλά και στα χωριά της ορεινής Ολυμπίας αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού και της Χωροφυλακής.

Πρώτος έφτασε με πρόσκληση του ταγματάρχη Ριντ ο λοχαγός Γεώργιος Καραχάλιος από τα Πλατάνια, υστέρα από εισήγηση του παπά -Χρόνη Καραχάλιου, ο οποίος αφού συμφώνησε με την πρόταση του Άγγλου κάλεσε και άλλους αξιωματικούς να προσέλθουν να πολεμήσουν για την ελευθερία της πατρίδας.

Αμέσως μετά έφθασε στο Βουνί ό υπολοχαγός Βασίλης Καραμπεσίνης από τα Πλατάνια. Ακολούθησαν οι υπολοχαγοί Δημήτριος Παπαδόπουλος και Θεοχάρης Θεοχαρόπουλος από την Φιγαλία(Παύλιτσα), οι ανθυπίλαρχοι Αναστάσιος Κριτσέλης από τους Ταξιάρχες(Μοφκίτσα) και Σπύρος Μαυροειδής από την Κυπαρισσία, οι ανθυπολοχαγοί Κώστας Καφίρης από τα Περιβόλια(Γάρδιτσα), Γιάννης Ντάβος από το Άνω Δώριο (Σουλιμά) και άλλοι.

Αρχές Ιουλίου 1943 έφθασαν στην Φιγαλία  και άλλοι αξιωματικοί, μεταξύ αυτών οι: ταγματάρχης Γ. Κοκώνης, οι λοχαγοί Γ. Θεοχαρόπουλος, Γ. Κρίβας, και Λ. Γαλανόπουλος.

Οι αξιωματικοί αυτοί συνέστησαν αντιστασιακές ομάδες με το όνομα Ελληνικός Στρατός(ΕΣ) στο Βουνί και σε άλλα χωριά της περιοχής. Αργότερα όμως οι φιλοβασιλικοί αξιωματικοί άλλαξαν το όνομα της ομάδας τους σε Ελληνικές Ομάδες Βασιλοφρόνων(ΕΟΒ), κυρίως στα χωριά της Ολυμπίας.

Ο υποστράτηγος Χωροφυλακής Γεώργιος Βασιλόπουλος από την Καλλίτσαινα, γράφει ότι την πρώτη οργάνωση του ΕΣ στην ορεινή Τριφυλία την έστησε αυτός με δέκα χωροφύλακες που λιποτάκτησαν από το σύνταγμα Μακρυγιάννη με τον οπλισμό τους υπό την αρχηγεία του.

Από τις πρώτες ημέρες που σχηματίστηκαν οι οργανώσεις στην ορεινή Τριφυλία, ήταν επιβεβλημένη η κοινή δράση μιας και όλες ήθελαν να πολεμήσουν τις κατοχικές δυνάμεις. Οι εκπρόσωποι ΕΛΑΣ — ΕΣ, μετά από μακρές συζητήσεις, καταλήξαν στην παρακάτω συμφωνία.:

  1. Να παραμείνουν και τα δύο συγκροτήματα στο Βουνί, αναπτύσσοντας τα τμήματα τους σε επίκαιρες θέσεις.
  2. Να έχουν παράλληλη ή και κοινή δράση όταν χρειασθεί.
  3. Για το συντονισμό των ενεργειών και την επίλυση διαφορών, κλήθηκε να αναλάβει τη στρατιωτική διοίκηση και των δυο συγκροτημάτων ό κοινής εμπιστοσύνης συνταγματάρχης του πυροβολικού, τραυματίας του πολέμου στην Αλβανία, Παναγιώτης Παπαδόπουλος από τον Αετό.

Περίπου ένα μήνα κράτησε η συμφωνία μεταξύ του ΕΛΑΣ και του ΕΣ για κοινή δράση και διοίκηση. Στο διάστημα αυτό έγιναν αρκετές νικηφόρες επιχειρήσεις κατά στόχων αλλά και οργανωτική προετοιμασία.

Κάθε μέρα που πέρναγε οι πολιτικές διαφορές των δυο αντιστασιακών οργανώσεων γίνονταν πιο εμφανείς. Οξυνόταν και μεγάλωνε η ένταση ανάμεσα στις οργανώσεις και δεν άργησε να γίνει και η σύγκρουση.

Οι αξιωματικοί του ΕΣ, εκτός των ιδεολογικών διαφορών που είχαν με τον ΕΛΑΣ είχαν και διαφωνία μεταξύ τους για το θέμα της Βασιλείας αλλά και για το πρόσωπο του αρχηγού του ΕΣ και αμφισβήτησαν την αρχηγεία του Καραχάλιου που ήταν υπέρ της συνεργασίας των δυο αντιστασιακών οργανώσεων.

Εκείνο όμως που προκάλεσε την οριστική ρήξη ανάμεσα στον ΕΛΑΣ και τον ΕΣ ήταν η προκήρυξη της 17ης Ιουλίου 1943, του συνταγματάρχη Αθανάσιου Γιαννακόπουλου, ο οποίος είχε αναλάβει την διοίκηση του ΕΣ Μεσσηνίας-Λακωνίας, με την οποία προσκαλούσε  τον λαό να απέχει από την συμμετοχή του στον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και γενικά κήρυττε ανοιχτό πόλεμο εναντίον τους. Μετά αυτή την προκήρυξη δεν υπήρχε αμφιβολία ότι ο ΕΣ μεθόδευε συντονισμένη επίθεση για την διάλυση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Τελικά αυτές οι οργανώσεις αντιπαρατεθήκαν σε πολεμικές επιχειρήσεις σε δύο σημεία ανάμεσα στα χωριά της ορεινής Ολυμπίας Περιβόλια και Φιγαλία στις 6 Αυγούστου 1943.

Οι μάχες άρχισαν στις 14.00 και κράτησαν μέχρι τις 19.00. Έτσι χύθηκε το πρώτο αδελφικό αίμα στην περιοχή μας πριν καν γίνει η σύγκρουση μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ στην κεντρική Ελλάδα. Στις μάχες σκοτωθήκαν περίπου είκοσι μαχητές από τις δυο οργανώσεις, 16-17 από τον Ε.Σ. και δυο από τον ΕΛΛΑΣ.

Ακολούθησαν και άλλες μάχες ανάμεσα σε αυτές τις δυο οργανώσεις. Τελικά οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ νίκησαν τον Ε.Σ. τον διέλυσαν και επικράτησαν σε όλη την Πελοπόννησο.

Όπως φαίνεται από τα γεγονότα η ορεινή Τριφυλία – Ολυμπία προηγήθηκε των εμφυλίων συγκρούσεων, διότι η μάχη αυτή ίσως είναι η πρώτη εμφύλια πράξη της περιόδου 1943-49 και εντάσσεται στον «πρώτο γύρο» του εμφυλίου πολέμου. Τα αίτια του «πρώτου γύρου» του Ελληνικού Εμφυλίου ήταν πολιτικά, οικονομικά – κοινωνικά και στρατηγικά – διπλωματικά.

Ο βαθύς διχασμός που είχε επέλθει από το χωρισμό του λαού σε «Βενιζελικούς» και «Αντιβενιζελικούς», σε «Βασιλικούς» και «Δημοκρατικούς», η εμφάνιση και η έντονη δραστηριοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, η επιβολή από τον Ιωάννη Μεταξά της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου 1936 με τις ευλογίες του τότε βασιλέως Γεωργίου Β’, ήταν τα βασικά αίτια.

Ο ΕΛΑΣ, ήλθε σύντομα σε σύγκρουση με τον ΕΔΕΣ στις 10 Οκτωβρίου 1943 και δύο άλλες μικρότερες οργανώσεις, αμέσως μετά την κοινή νικηφόρα δράση τους στον Γοργοπόταμο.

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΡΙΩΝ ΣΥΜΜΕΤΑΣΧΟΝΤΩΝ
  • Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, γιατρός από την Αυλώνα, που γιάτρευε όλους τους κατοίκους της ορεινής Τριφυλίας χωρίς διακρίσεις, ανώτατο στέλεχος του ΕΑΜ, που έζησε από πολύ κοντά τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, στο βιβλίο το «Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑ», επιρρίπτει τις ευθύνες για αυτές τις συγκρούσεις στον ΕΣ, με πολλά στοιχεία που παραθέτει.
  • Ο Γεώργιος Βασιλόπουλος, υπενωμοτάρχης τότε της Χωροφυλακής ο οποίος έφτασε αργότερα στον βαθμό του υποστρατήγου, που έλαβε μέρος σε αυτές τις μάχες, υποστηρίζει ότι το ΕΑΜ-ΚΚΕ ποτέ δεν είδε με καλό μάτι τις οργανώσεις του ΕΣ και ήθελε να τις διαλύσει. Η ευκαιρία αυτή δόθηκε στον ΕΛΑΣ όταν η ηγεσία του ΕΣ αποφάσισε να στείλει μέρος των ανταρτών που έδρευαν στην περιοχή των Φιγαλίας, Στομίου και Περιβολίων Ολυμπίας προς την Ανδρίτσαινα για να κατοχυρώσει τον έλεγχο της πόλης. Ο Βασιλόπουλος γράφει ότι διαφώνησε έντονα με αυτή την απόφαση, αλλά υπερίσχυσε η άλλη άποψη. Οι δυνάμεις του ΕΣ εξασθένησαν και ο ΕΛΛΑΣ με μεγαλύτερες δυνάμεις επιτέθηκε απροσδόκητα και αναίτια κατά του ΕΣ με τα γνωστά αποτελέσματα.
  • Ο Φώντας Σταυρόπουλος από τη Αυλώνα, που έλαβε μέρος σε αυτές τις μάχες ως αντάρτης του ΕΣ υποστηρίζει στις σημειώσεις του για την μάχη ότι, οι αξιωματικοί του Ε.Σ. έβλεπαν καθημερινά ότι η συνύπαρξη ανάμεσα στις δυο οργανώσεις χειροτέρευε. Έκαναν συνεχώς συμβούλια για να αποφασίσουν τι θα κάνουν.

Στις συσκέψεις αυτές ο λοχαγός Καραχάλιος διαφώνησε και είπε ότι, «εγώ δεν χύνω αίμα αδελφικό». Την άλλη μέρα έφυγε για την Κυπαρισσία και μετά για την Αθήνα. Την ίδια άποψη πρέπει να είχε και ο ανθυπίλαρχος Σπύρος Μαυροειδής, στην ομάδα του οποίου συμμετείχε ο Φώντας. Αυτός πήρε την ομάδα του και έφυγε προς Δυρράχιο της Αρκαδίας και ενώθηκε με άλλες εθνικές ομάδες.

Όμως ο Φώντας δεν ακολούθησε τον Μαυροειδή διότι εκείνες τις ημέρες τον είχε στείλει σε κάποια αποστολή, από την οποία όταν επέστρεψε βρήκε την ομάδα του να έχει φύγει από το Βουνί. Την άλλη μέρα όλες οι δυνάμεις του ΕΣ και των ΕΟΒ αναχώρησαν από το Βουνί και αφού πέρασαν την Νέδα κατευθύνθηκαν προς τον ναό του Επικούρειου Απόλλωνα. Όλοι είχαν καταλάβει ότι οι δύο παρατάξεις χώριζαν επιτελικά, και είχαν ως σκοπό την εξόντωση του αντιπάλου.

Ο ΕΛΑΣ ακολούθησε τις δυνάμεις του ΕΣ, ΕΟΒ που είχαν στρατοπεδεύσει κοντά στο χωριό Περιβόλια(πρώην Γάρδιτσα) της Ολυμπίας. Ο ΕΛΑΣ τους προσέγγιζε σε παράταξη μάχης. Οι εθνικές ομάδες είχαν καλύτερο οπλισμό από τους ΕΛΑΣίτες. Όταν πλησίασαν ο αξιωματικός διέταξε πυρ και άρχισε η μάχη. Παρόλο του ότι οι εθνικές ομάδες σκότωσαν αμέσως τον σημαιοφόρο του ΕΛΑΣ, δεν μπόρεσαν να αντισταθούν στην ορμή των επιτιθέμενων οι οποίοι με φωνές, χειροβομβίδες και αυτόματα όπλα εξουδετέρωσαν την άμυνα των εθνικών ομάδων. Μπροστά στην επιθετικότητα των ΕΛΛΑΣιτών οι ηγέτες των εθνικών ομάδων εγκατέλειψαν το πεδίο της μάχης και έτσι το έργο του ΕΛΛΑΣ έγινε ευκολότερο. Όταν οι αμυνόμενοι είδαν ότι δεν έχουν άλλες δυνάμεις παραδοθήκαν και η μάχη τέλειωσε.

Και ο Φώντας τελειώνει αυτολεξεί: «Μετά την μάχη, οι νικητές μας αφόπλισαν, μας χλεύαζαν και μας έφτυναν, και ιδιαίτερα ένας συγχωριανός μου με έφτυνε διότι ήμουν ο μόνος αντάρτης στις Εθνικές Ομάδες από την Αυλώνα.»

Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΕΝΟΣ ΕΦΗΒΟΥ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
  • Ο αείμνηστος Δημήτριος Ι. Τσαμούλης, αντιστράτηγος της ΕΛ-ΑΣ έ.α. που ήταν τότε 17 χρονών και ζούσε στην Αυλώνα, γράφει στις σημειώσεις του για αυτή τη μάχη τα εξής:

«Το πρωί της 6ης Αυγούστου 1943 βρισκόμουν στην Σκάλα στο χωράφι μας έξω από το χωριό, όπου υπήρχε και αλώνι με τις θημωνιές και κοιμόμαστε εκεί.

Απέναντι στην Ολυμπία φαίνονταν τα χωριά Παύλιτσα και Γάρδιτσα. Βρίσκονται περίπου στο ίδιο υψόμετρο με την Αυλώνα και σε γραμμή ευθεία χωρίς εμπόδια.

Ξαφνικά ακούστηκαν πυροβολισμοί και εκρήξεις. Ριπές πολυβόλου και εκρήξεις χειροβομβίδων, όπως μου εξήγησε ο πατέρας μου που ήξερε από μάχες επειδή είχε λάβει μέρος στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας.

Η μάχη εκείνη κράτησε ώρες. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας πήγα στην πλατεία του χωριού, κάτω από τον πλάτανο της εκκλησίας με άλλα παιδιά.

Εκεί είδαμε να καταφθάνουν οι νικητές της μάχης της Γάρδιτσας. Είχαν φορτωμένα τα όπλα – λάφυρα των ηττημένων. Οι νικητές ήταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ. Ηττημένοι οι αντάρτες του Ε.Σ.(Ελληνικού Στρατού) με διοικητή τον αξιωματικό του στρατού Καραχάλιο. Ήταν από τις μάχες του ΕΛΑΣ κατά των Εθνικών Ομάδων και δυστυχώς ήμουν μάρτυρας.»

Ο εμφύλιος πόλεμος 1946-49 άρχισε επίσημα τα ξημερώματα της 31ης Μάρτη του 1946, όταν ένοπλοι ΕΛΑΣίτες επιτέθηκαν στο σταθμό της Χωροφυλακής στο Λιτόχωρο, σαν απάντηση στις φοβερές διώξεις και εξοντώσεις αγωνιστών του ΕΑΜ, που γινόταν στα πλαίσια της Λευκής Τρομοκρατίας που επεκτάθηκε αστραπιαία σε όλη την Ελλάδα μετά την Συμφωνία της Βάρκιζας.

Τους επόμενους σαράντα μήνες που ακολούθησαν την εναρκτήρια μάχη, η Ελλάδα αιματοκυλίστηκε από άκρου εις άκρο σε μια εμφύλια διαμάχη με χιλιάδες θύματα από όλες τις πλευρές. Ήταν αναμφίβολα ένας καταστρεπτικός πόλεμος για την πατρίδα μας και τις συνέπειες τις πληρώνουμε μέχρι και σήμερα.

 

ΦΩΤΟ ΚΑΡΑΤΖΑΣ 1

Η περιοχή της μάχης

 

 

Share.