fbpx

Λίγα λόγια για «Το ξέφωτο» μυθιστόρημα της Τατιάνας Αβέρωφ

0

Η δεύτερη ευκαιρία για ανάγνωση του μυθιστορήματος «το ξέφωτο» της διακεκριμένης πλέον συγγραφέως Τατιάνας Αβέρωφ μου δόθηκε με αφορμή τον σχολιασμό του στις 30-09-2019 από τη Λέσχη Ανάγνωσης της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων και της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Καλαμάτας. Επαναπροσεγγίζοντας το μυθιστόρημα, σχεδόν δεκαεννιά χρόνια μετά την πρώτη έκδοσή του (2000) από τον «Κέδρο» επαναξιολόγησα ως αναγνώστρια τις λογοτεχνικές αρετές του, στάθμισα τη διαχρονικότητά του και με την ζωντανή παρουσία της Τατιάνας Αβέρωφ κατά τον σχολιασμό του εκτίμησα το ύφος και το ήθος της συγγραφέως και του ανθρώπου, στοιχεία των οποίων διέκρινα στους μυθοπλαστικούς ήρωες της πρώτης αλλά τόσο επιτυχημένης συγγραφικής της απόπειρας.

Γράφει η Αντωνία Παυλάκου
Φιλόλογος, συγγραφέας, πρόεδρος της ΕΜΣ

Αναμφίβολα πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα με πλούτο στοιχείων ηθογραφικών και λαογραφικών για την αξιοπιστία των οποίων η συγγραφέας έχει παραθέσει βιβλιογραφία, επεξηγήσεις σχετικά με τον χρόνο των μελετών της, ιδιαίτερες διευκρινίσεις για τους χαρακτήρες και τα γεγονότα (είτε είναι αληθινά είτε φανταστικά), για τα ήθη, τα έθιμα της εποχής και του τόπου, ενώ το γλωσσάρι αποτελεί εργαλείο – κλειδί κατανόησης διαφόρων εννοιών αλλά και του ιδιαίτερου κοινωνικού πλαισίου της ιστορίας του βιβλίου.

Τα προαναφερθέντα στοιχεία συμβάλλουν στην αξιοπιστία των γεγονότων του συγκεκριμένου ιστορικού μυθιστορήματος, τα οποία η Τατιάνα Αβέρωφ ζωντάνεψε παραστατικά και γλαφυρά με τον έξοχο λόγο της, ενώ έδωσε ταυτόχρονα εναύσματα μελέτης στον αναγνώστη εκείνο που επιμένει στις πηγές και την ιστορική αλήθεια.

Αναφέρομαι σε εναύσματα μελέτης, γιατί η Τατιάνα Αβέρωφ μιλά για ένα πεδίο της ιστορίας άγνωστο εν πολλοίς, αφού επιλέγει ως χώρο αναφοράς της το τουρκοκρατούμενο Μέτσοβο, τον τόπο της καταγωγής της, κατά τον 19ο αι., όταν μικρή κωμόπολη των Βλάχων του αυχένα της Δυτικής Πίνδου και τα γύρω χωριά αυτοδιοικούνταν στα πλαίσια της λειτουργίας του θεσμού των Κοινοτήτων επί Τουρκοκρατίας και των προνομίων που οι Κοινότητες αυτές απολάμβαναν εκ μέρους της Πύλης. Το ιστορικό πλαίσιο είναι αρκετά πρωτότυπο, ενώ πέραν του τρόπου λειτουργίας της συγκεκριμένης Κοινότητας, θίγονται και άλλα καυτά ιστορικά και κοινωνικά θέματα, όπως η ελληνική συνείδηση της βλάχικης κοινότητας, η βλαχορουμάνικη προπαγάνδα, το πρόβλημα της ληστείας, η διοικητική αυτονομία της πατριαρχικής Εξαρχίας του Μετσόβου και η σχέση της με την Κοινότητα, το φιλανθρωπικό έργο της, τα κινήματα απελευθέρωσης πριν τους βαλκανικούς, αλλά και η προσφορά των ξενιτεμένων ήδη από τον 18ο αι. τέκνων της Κοινότητας, – των επονομαζόμενων και ευεργετών της – και βεβαίως το προαιώνιο πρόβλημα της φυλής να βρίσκει τρόπους να διχάζεται με το παραμικρό για σοβαρά και μη θέματα.

Στο πλαίσιο ενός καθιερωμένου αυτοδιοικητικού συντηρητικού μηχανισμού εξουσίας και μιας κοινωνίας αυστηρά διαστρωματωμένης σε άρχοντες – προύχοντες με μεγάλα κοπάδια και βοσκές από τη μια και υποτακτικούς τους από την άλλη, αναδύονται τα νέα επαγγέλματα της αστικής ανάπτυξης του εμπορίου και των μεταφορών. Σ’ αυτό τον παλιό κόσμο των κοινοτικών αρχόντων της βλαχόφωνης Κοινότητας του Μετσόβου στο δεύτερο μισό του 19ου αι., που έχει χάσει τα προνόμιά της από τον Σουλτάνο και μοιραία αναζητά λύσεις με κατεύθυνση την απελευθέρωση, τον εξελληνισμό και την ενσωμάτωση με το νεοσύστατο ήδη ελληνικό κράτος, αλλά και στην αυγή του εξαστισμού της συγκεκριμένης περιοχής γεννιέται δειλά – δειλά, στο μυθοπλαστικό επίπεδο, η ερωτική αναζήτηση δύο νέων με διαφορετική καταγωγή (εκείνη αρχοντοπούλα και εκείνος αγωγιάτης – ταχυδρόμος) με αντίβαρο το κοινωνικό κατεστημένο και τα ειωθότα της συντηρητικής εκείνης κοινωνίας.

Οι δύο νέοι ψάχνουν το δρόμο για την ευτυχία, μέσα από μια μακρά πορεία εσωτερικών συγκρούσεων και την ονειρεύονται σ’ ένα υπέροχο μαγικό ξέφωτο. Τα διλήμματα ωστόσο οδυνηρά και αμείλικτα θα προσδιορίσουν οριστικά άλλο ξέφωτο για την ζωή του καθενός, τελικά με κριτήριο την καταγωγή τους και την κοινωνική προκατάληψη, ενώ το πραγματικό ξέφωτο της ζωής και της αλήθειας πάντα τους περιμένει…

Η συγγραφέας, χωρίς να δίνει απαντήσεις, θέτει μέσα από τον μύθο της ζητήματα όπως εκείνο της εξουσίας «Κόρη μου, εις την ζωήν ακολουθούμε τον ρόλο που μας όρισε η μοίρα και ο Θεός!» σε σχέση κυρίως με τη δυνατότητα για ευτυχία όσων την κατέχουν «Είναι κατάρα να είσαι γεννημένος άρχοντας, σε τόπο και εποχή που η εξουσία είναι μίασμα και μοναξιά και θλίψη για όποιον έχει αισθήματα και μυαλό», ακόμη το πόσο ο καθένας είναι ελεύθερος να ξεφύγει από τη μοίρα του, τη θέση των γυναικών και τους τρόπους που μετέρχονταν για να επιβιώσουν οι ίδιες και να βοηθήσουν την οικογένειά τους στην άκαμπτη και ανδροκρατούμενη εκείνη κοινωνία. Όλα τα παραπάνω εντυπωσιάζουν, δοσμένα μέσα από μια πλειάδα ηθών και εθίμων της μετσοβίτικης ζωής ή και γεγονότων που συνδέονται με την τύχη των διαφόρων μελών της μεγάλης οικογένειας των Αβέρωφ που κινείται γύρω από το μύθο της φανταστικής αρχοντοπούλας Ιφιγένειας και του αγωγιάτη Τέγου.

Υπό το πρίσμα επομένως των δευτερευόντων ζητημάτων που η Τατιάνα Αβέρωφ υφαίνει στον καμβά της Ιστορίας, το βιβλίο έχει ουσιαστικές κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. Η συγγραφέας ωστόσο κλέβει την καρδιά του αναγνώστη με τις μοναδικές σε δύναμη περιγραφές της – ξεχωρίζουν εκείνες που μοσκοβολούν την ορεινή ηπειρώτικη φύση – και τη μοναδική ικανότητά της να χρησιμοποιεί τα στοιχεία της για να εκφράσει την ψυχή και τα συναισθήματα των ηρώων της «και όλα μαζί τραγούδησαν τα παλιά μ’ ένα παράφορο τραγούδι – κραυγή και τα χορτάρια σπάραζαν και ψυχορραγούσαν και τα λουλούδια άνθισαν μαγεμένα…».

Η αφήγηση είναι σαφώς τριτοπρόσωπη διανθισμένη όμως από ζωντανούς διαλόγους συχνά στη βλάχικη γλώσσα, από εσωτερικούς μονολόγους και σχόλια της αφηγήτριας, ικανά και δυνατά να αποδώσουν μύχιες σκέψεις, πάθη και ιδέες των ηρώων της, ένα δυνατό όπλο της αφήγησής της που οδηγεί με επιτυχία στην ψυχογράφησή τους. Η αρπαγή της Δούκως από τους ληστές και οι τελευταίες σελίδες του βιβλίου προσφέρουν στον αναγνώστη γνήσια λογοτεχνική απόλαυση!

Κυρία Τατιάνα Αβέρωφ σας ευχαριστούμε που μας την χαρίσατε…

Share.