fbpx

«Το τρίτο στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή στη Λέσχη Ανάγνωσης της ΕΜΣ και της ΔΚΒΚ

0

Η ΛΕΣΧΗ Ανάγνωσης της Ένωσης Μεσσήνιων Συγγραφέων και της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Καλαμάτας, πιστή στα ραντεβού της με τη νεοελληνική μυθιστοριογραφία πραγματοποίησε την 1-4-19 την έβδομη συνάντησή της και τη δεύτερη που αφορούσε το μεταπολεμικό μυθιστόρημα. Μετά το πολυδιαβασμένο «Λάθος» του Αντ. Σαμαράκη, το θρυλικό πια «Τρίτο Στεφάνι» του Κ. Ταχτσή επιλέχτηκε ως ένα ακόμη αντιπροσωπευτικό δείγμα του μυθιστορήματος της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου (1945-1974).

Σχολιάζει η ΑΝΤΩΝΙΑ ΠΑΥΛΑΚΟΥ
φιλόλογος – συγγραφέας, πρόεδρος της ΕΜΣ

Η ελληνική λογοτεχνική γραφή έχει πλέον ωριμάσει και το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, απαλλαγμένο από τις αγκυλώσεις της ηθογραφίας, δίνει την εικόνα της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας στο διάστημα των πέντε πρώτων δεκαετιών του 20ού αι. Ταυτόχρονα, σε δεύτερο πλάνο και εντελώς κινηματογραφικά φτάνει ο απόηχος της Μικρασιατικής καταστροφής, τα προπολεμικά, προπάντων τα κατοχικά, τα εμφυλιακά και συνολικά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Γεννημένος ο Ταχτσής το 1927 σημαδεύεται από τα γεγονότα αυτά, και καταγράφοντάς τα ως απλός παρατηρητής, παίρνει έτσι τη θέση του στην πρώτη μεταπολεμική γενιά μυθιστοριογράφων.

Στο εν λόγω μυθιστόρημα διαγράφεται το κλίμα ενός ωμού ρεαλισμού, ενώ υποκρύπτονται συχνά τα λυρικά στοιχεία. Πρόκειται για μια ιδιάζουσα ατμόσφαιρα που μόνο ο Ταχτσής ξέρει να χειρίζεται, αφού συναντιούνται και εναλλάσσονται ιδιότυπα στο αφηγηματικό του τοπίο το ποταπό με το αγνό, το ταπεινό με το μεγάλο, το ψεύτικο με το αληθινό.

Η χειμαρρώδης πρωτοπρόσωπη αφήγηση στον πυρήνα της ανήκει σε δύο γυναικείες μορφές, αναγνωρίσιμες και συνηθισμένες σε μικρότερα ή μεγαλύτερα ελληνικά αστικά κέντρα, οι οποίες διηγούνται η μία στην άλλη – στον αναγνώστη ωστόσο φαίνεται ότι δεν συζητούν – τα γεγονότα της ζωής τους: γάμοι, διαζύγια, χωρισμοί, θάνατοι, οικονομικές καταστροφές, βάσανα και δράματα με διείσδυση ως τα παιδικά τους χρόνια, δίνουν επιπλέον χαρακτηριστικούς ανθρώπινους τύπους που φτάνουν ως τη σύγχρονη ζωή. Η Νίνα με τους τρεις γάμους της (τρίτο στεφάνι) και η κυρά-Εκάβη δίνουν στον Ταχτσή τον θησαυρό των κοινότυπων παθών τους για να τον χειριστεί και να τον οδηγήσει σε μια μοναδική μυθιστορική πρωτοτυπία με δυσεύρετους κατοπινούς μιμητές· ειδικά με τους μονόλογους των δύο γυναικών που έχουν τη μορφή διαλόγου. Αυτούς ο Ταχτσής κατέγραψε με μαγνητοφωνική πιστότητα, με εντυπωσιακά τα ανάμεικτα στοιχεία δημοτικής και καθαρεύουσας, που δίνουν το γλωσσικό στιλ της εποχής και προσθέτουν ένα ιδιαίτερο «ύφος» με ζωντάνια, γραφικότητα αλλά και νατουραλιστικό χαρακτήρα.

Η συμμετοχή του συγγραφέα στα τεκταινόμενα της αφήγησης είναι ελάχιστη ή μάλλον ανύπαρκτη. Ο αναγνώστης, βέβαια, ξεχωρίζει πιθανόν τα αυτοβιογραφικά στοιχεία, ο συγγραφέας όμως παρατηρεί και καταγράφει αντικειμενικά γεγονότα κοινωνικά, ιστορικά και, όταν σπάνια κρίνει, το κάνει με τη λογική των ίσων αποστάσεων. Έτσι, οι ήρωες κατευθύνονται μόνο από τη μοίρα, που την καθορίζουν ο χαρακτήρας τους, το περιβάλλον, οι εξελίξεις των γεγονότων, όχι όμως ο συγγραφέας. Αυτός απλώς τους παρουσιάζει, με διάθεση καθόλου κολακευτική ίσως ειρωνική και  περιφρονητική και μάλλον χωρίς «ανθρωπιά» για τα αδύνατα σημεία και τις ατέλειές τους αλλά και με μικρότητα και κακοπιστία.

Πρώτα θίγεται το θέμα της θρησκοληψίας, κατόπιν η φροϋδική αφοσίωση της μάνας στο γιο, η δυσερμήνευτη αμφίδρομα κακή σχέση μάνας και κόρης – χωρίς κάθαρση μέχρι το τέλος – οι σχέσεις ηρώων – συνόλου με την εβραϊκή μειονότητα, η καταδικαστική μανία στα δικαστήρια της εποχής και άλλα θέματα που αφορούν δευτερεύοντα πρόσωπα, τα οποία, ενώ συχνά δεν δένουν με τον κορμό του πεζογραφήματος, το πλουτίζουν στην κοινωνική του διάσταση. Όλη η παραπάνω διάθεση του συγγραφέα και το όλο κλίμα της αφήγησης απεικονίζουν την αποπνικτική ατμόσφαιρα της ζωής του νεοέλληνα μικροαστού που καταντά πνιγηρή, όταν ενωθεί με την μπόχα του υπόκοσμου.

Το μυθιστόρημα του Κ. Ταχτσή είναι σίγουρα ένα κείμενο που διαβάζεται απνευστί, αφενός γιατί καταφέρνει να δώσει κυρίως την γυναικεία μικροαστική αντίληψη και στάση ζωής στο ιστορικό φόντο των πενήντα πρώτων ετών του 20ου αι., αφετέρου γιατί το ύφος γραφής του έχει πρωτοτυπία – πιθανόν και μοναδικότητα.

Σημ. Το επόμενο βιβλίο που θα διαβαστεί και θα παρουσιαστεί στη Λέσχη Ανάγνωσης την Παρασκευή 3-5-2018 είναι «Το πανδαιμόνιο», του σύγχρονου πεζογράφου Κώστα Ακρίβου.

 

Share.